Lê Vũ & Mai Văn Phấn - Bầu trời không mái che

By Vĩnh Phúc- Lê Vũ

 

Xuân về xin kính chúc bằng hữu muôn phương an khang an vui an lạc. Xin gửi bài viết về tập thơ " Bầu trời không mái che" của Thi sĩ Mai Văn Phấn để chia sẻ với bằng hữu .  ( Bài viết đã đăng trên TBVN Hội Nhà Văn số  Xuân Tân Mão )



Lê Vũ


Bầu trời không mái che của Mai Văn Phấn
(Đọc tập thơ "Bầu trời không mái che" của Mai Văn Phấn - NXB Hội Nhà Văn 2010) 


           


       Thơ là thẩn vậy tro than(1).
Chỉ là thơ thẩn với tro than nhưng nhà thơ vốn nặng nợ cái nợ chữ nghĩa. Mai Văn Phấn (MVP) với tập thơ thứ chín "Bầu trời không mái che" quả thật đã cháy đến kiệt cùng trong nỗ lực nhận diện mình. Ở đây không phải vấn đề số lượng tập thơ xuất bản nhưng là bước vượt lên chính mình bỏ lại sau lưng những hiện đại hậu hiện đại "Vách nước Hôm sau và đột nhiên gió thổi..."   là hành trình vươn về phía truớc trên đường bay của tâm linh và ngôn ngữ. 

Ba phần mỗi phần chín nhịp cấu trúc tập thơ trải ra thượng trung hạ và phải chăng Cửa Mẫu là cõi Trời Mùa trăng là cõi ĐấtHình đám cỏ là cõi Người? Thiên địa nhân tam vị nhất thể còn số 9 là cửu cửu biến thiên gồm động/ tĩnh/ và mao mạch của cơ thể... thơ?

* * *

            Với tôi thơ là bí ẩn của những khoảng lặng và nỗi kinh ngạc những phi lý. "Cửa Mẫu" không mở ra với bàn thờ nhang khói bóng đồng nhập nhòa những nghi tiết thờ phụng của Đạo Mẫu nhưng mở cửa sinh thành trong khoảng không vô cùng trong vĩnh cữu thời gian. Khoảng không đó là tầng mây mưa nguồn mặt trời đáy nước hơi nước bến sông ngọn khói biển sương... Một vỗ cánh một quạt gió một bật lá mầm đã đánh thức vũ trụ cũng bày biện nguyên sơ huyền diệu. Con bơi qua sông nòng nọc đứt đuôi là hiện thể đột hiện và biến của càn khôn. Ta tìm thấy chính ta:

Con sơ sinh trên đất/ Bơi qua sông con nòng nọc đứt đuôi

Tập vỗ cánh quạt gió vào lòng tổ/ Bật lá mầm bay đi thênh thang

Và hiện thực mở toang kinh ngạc hoa nở người về rùng mình chạm bến bờ và choàng tỉnh.

Hơi thở cơ bắp chắc lá reo.../ Người đã khuất bỗng về trong hoa nở

Con rùng mình một bến bờ / Mặt nước nghẹn nơi không sóng vỗ

Hoa với người xô vào nhau cơ bắp và lá reo... Không thơ không mộng du du nhưng là tâm thức hướng về bản thể hồn nhiên của vũ trụ sao bay buổi đầu chạng vạng. Mẫu & con người về & bến bờ... tất cả là những ký hiệu của thế giới thực mà ảo thực trộn với phi thực. Cả sương giọt thủy âm tinh khiết của trời là biểu thị nguồn sống đầu tiên và tốt lành để hớp cạn.

Như trườn qua cơn chạng vạng/ Rút dần cơ thể khỏi lớp vỏ bọc

Con hớp những giọt sương

Mắt tập định hình phân biệt vật với người màu sắc và bóng tối những công việc không giống nhau.  

Nhìn hướng bất kỳ/ Như tập nhìn lên bảng/ Học cách phân màu/ Đánh vần chữ cái/ Đây ngã tư trắng/ Mặt đất mặt biển trắng/ Cụ già chiếc ghế thiếu phụ trắng/ Viên thanh tra người nông dân màu trắng

Mắt là tín hiệu đầu tiên của gặp gỡ là khởi điểm của nhận thức nhưng mắt hiểu như một giác quan là không đủ. Cần vẽ thêm "con mắt thứ ba" con mắt của thị kiến của tuệ cảm.   

Hướng khác vẽ thêm con mắt/ Mắt muông thú hay mắt người

Viết dòng chữ vào ô trống còn lại.

Thơ rơi nghiêng về nẻo tâm linh. Hiện thực chuyển động theo những con đường bí mật nên một ô trống cái màu trắng của ngã tư của cụ già... là những mật mã mở ra nhiều phương vị tương tự những làn sóng điện từ chồng chéo đan xen. 

Con ếch (2) của thiền sư Baso với âm vang của bước nhảy vào ao cũ đã thức động những chân trời "con" cũng liễu ngộ những chấn động của làn gió trên bờ sinh tử .

Cơ thể cha tựa sông cạn củi khô hạt lép

Chùm quả nặng đung đưa gió mạnh       

Và sinh tử mơ hồ nguyện cầu như một phương thức để đốn ngộ khi vũ trụ ê hề bóng tối những máu đen vành tai đen nước mắt mồ hôi đen:

Vũ trụ choàng áo đen lên con /Chỉ hở đôi mắt cầu nguyện

"Lầm rầm con vẫn nghĩ... bàn tay trắng máu đen lưỡi trắng nước mắt đen lưng trắng vành tai đen lọn tóc trắng mồ hôi đen..."

Mặt khác sống thường xuyên chạm mặt với bao lực hỗn loạn cái Hình bản đồ rách nát/ Hay xác chết nửa dơi nửa chuột?  nên "con" cũng lắm nỗi bất an phải tự trang bị phòng thủ: đặt bàn chông mài con dao.

Từ nguyên sơ thơ lại quay về điểm mặt thế giới bộn bề hôm nay. Các chiều kích trật tự không thời gian đã bị MVP đảo lộn và hiện thực cũng bị tháo tung từng mảnh và nhà thơ ráp lại theo dòng ý thức của mình tìm về bản thể với cội nguồn.    

            "Cửa Mẫu" đã thị hiện không phải "anh/ tôi" "con" một danh xưng khiêm cung trong cái ngước nhìn kính yêu ngưỡng mộ Mẫu biểu tượng của sinh thành và không khí thơ ở đây nghe ra u u tịch tịch trong hoa quả lửa đèn âm dương chén nước nghe mơ màng huyễn hoặc với chín phương gió mười phương mây nghe nguyên sơ huyền diệu với bình minh và bóng đêm sấm to và những chân sóng nghe dờn dợn bí ẩn trong những dịch chuyển bò trườn những xác chết lũ dơi bầy chuột... Gạt qua một bên lớp vỏ ngôn từ và thi ảnh hiện thực bày ra quá trình sinh thành và hủy diệt huyền nhiệm của trời. "Con" từ trần trụi đã lột xác sống và chiến đấu trong mối quan hệ với thiên nhiên với đồng loại để tồn tại. Khép lại "Cửa Mẫu" vi diệu là bài tụng ca trống chiêng bát bửu/ mở hội long đình/ múa hát cao xanh lầm thầm dâng lên trời tấc lòng thành kính.

Cửa Mẫu đẹp không phải cái đẹp cổ điển của Đường Thi hay Haiku trong trong phác vẻ miêu tả mà là cái đẹp của tâm linh của lớp lớp hình ảnh chồng lên nhau thể hiện tâm thức người đương đại trong hoặc nghi phân vân cả niềm sùng bái. "Cửa Mẫu" dắt tay ta về buổi ban đầu để hoác ngộ cái như nhiên như là trong một không gian đặc thời gian nhầm lẫn. Có thể giật mình vui cười hay bi ai thống khổ ngại ngần... đó là quyền thụ hưởng của người đọc. "Cửa Mẫu" do vậy là một văn bản mở và là tiền đề bước khởi động của "Bầu trời không mái che" một mênh mông ê hề gió nắng chim và sao bay .Và thi sĩ "đứa con" được sinh thành lặng lẽ đi qua vầng mặt trời đáy nước/ Nhìn hướng bầu trời mở đôi cánh.

* * *

            Bước về cõi Đất (Mùa trăng) thơ không còn mờ & hoặc nhưng tưng bừng sáng với xuân thu với trăng hoa chim muông bướm vàng. Cả một đá tảng cũng thức dậy mùa xuân:

Mùa Xuân đấy sao? /Dây hoa leo đường mòn

Tiếng chim dội xuống róc rách (Đá trong lòng suối)

Và MVP yên lặng ngày không phải yên lặng để chìm trong nỗi buồn nhưng để bừng sáng và nghe tiếng hót của chú chào mào đâu đấy:

Chẳng cần chim lại bay về/ Tiếng hót ấy giờ tôi nghe rất rõ. (Con chào mào)

Rồi mùa cốm xanh về lòng thi sĩ cùng với heo may dâng lên trời ngan ngát mùi hương:

Khăn áo ấy mịn màng da thịt/ Dâng heo may lên trời

Nhịp cốm giã rộn mùa thóc nếp/ Thúng mủng dần sàng vỏ trấu hây hây (Cốm hương)

Thơ tưởng chừng còn lại tấm lòng phơi phới yêu thương thở hơi trẻ nhỏ ngọt lừ ngậm lấy đôi môi. Hiện thực cũng không còn bất định và hỗn độn. 

Nắng sẽ hanh hao/ Heo may run ngõ nhỏ

Sách mới thơm hơi trẻ thơ / Mía ngọt trào lên ngọn (Thu đến )

"Mùa trăng" là "vườn địa đàng" để rong chơi và MVP nắm tay ta qua từng ngõ rộn ràng đám mưa bụi bóng mây với chú bê non chạm lưỡi mềm mặt cỏ những con sâu nhẫn nại tết vệt trứng óng ả trái bưởi thơm lá sen xanh. Và kia là con voọc chà vá chân xám con nhím xù lông bất động con ong rạch đường bay chim bồ câu ra ràng côn trùng tỉnh dậy lũ nấm rơm mở mắt trái bóng tròn vội vã nảy lên con dế trũi con ngựa trời chú nghé...Thiên nhiên được tái hiện bằng những chấm phá đầy nỗi mê hoặc dịu dàng trong cái nhìn tâm linh sâu thẳm. Tất cả cùng hát ca hòa nhịp sống bình đẳng và tự do. Muôn loài trùng khít và trùm lên bóng người trong ý niệm "vạn vật nhất thể". 

            Nhưng thiên nhiên rồi cuồng điên giận dữ quả đất này cũng lắm khi máu me xương xẩu với chiến tranh dịch bệnh đói nghèo... nên câu thơ chững lại một the thía nghi hoặc trong cái âm ong óng nhọn sắc: 

Nhoài lên mỏm đá sắc/ Thân thể gió trầy xước

 Máu của gió là mưa / Nắng nhỏ xuống (Đỉnh gió)

Day dứt rồi tan mau khi Mùa trăng lấp lóa và vườn em hoa cẩm quỳ oải hương phong lữ... Bỏ đi những cột mốc lấm lem. Thơ tan vào trăng khúc khích cười nói theo chiêm bao trăng ngời ngợi:

Chuỗi thanh âm tràn dâng ngày/ Men theo trăng cười nói trăng

Nghẹn thở một màu trong suốt. (Mùa trăng)

"Mùa trăng" khép lại một niềm tin trong veo đến trong suốt. Thơ dứt khoát một xác quyết: 

Ngày mai mặt đất này/ Và thế giới sẽ đổi khác.

Là lập ngôn hay ngọn nến cháy trong tâm thức? Tôi nghĩ MVP không nhất thiết phải "tải đạo" cũng không khua trống chiêng ầm ào những huấn thị giáo điều. Thơ một thổ lộ sâu lắng nhen nhúm hy vọng của riêng tư.  

* * *

Đi qua cõi Người (Hình Đám Cỏ) thơ vội vàng thơ nao nức tiếng gọi tình. Nếu nhân vật trong Cửa Mẫu là "con" không giới tính định danh trong Mùa Trăng chỉ là "thiên nhiên vạn vật" thì trong "Hình Đám Cỏ" lại là "Em" bông sen trắng đang nhói sáng vươn trong huệ tưởng.

Khúc dạo đầu mở ra hình ảnh thế giới chảy đi trong tâm thức động & chuyển: mi mắt động sương động đá xù xì và cá động dục lóe sáng... Tâm đã sinh và tình vọng động nên thơ bỗng thơm hương hoa trang sách ngày cũ thánh thót tiếng chim hôm nay treo những giọt chênh vênh mưa vào tương lai vòm lá: Ngắt vội bông hoa kẹp vào trang sách/ Chim non vươn trên thành tổ/ Chênh vênh vòm lá treo mưa.

Nhưng trong độngtĩnh động tĩnh sinh thành vạn vật nên kìa kìa: Tiếng chim âm u/ Lập loè sáng từng phần cơ thể. Và: Boong.../ Giữa trời một bông hoa cúc. 

Trăm năm gắn với một ngày và người vẫn mê mải kiếm tìm bản lai diện mục của mình cái ta soi vào khách thể để hiển hiện mình tiểu ngã quan chiếu với đại ngã nên Em cũng không thể tách rời vạn vật nhưng đồng nhất với thời gian phi nhập làm một với thiên nhiên hằng hà: con sóng tiếng chim bóng mây đóa hoa giọt nước... Trên cao em con cá trúng xiên con chim trúng đạn/ Vũ điệu nhịp nhàng cho nuột nà nở một đoá hoa./ Nước ấm nóng dội xuống mở đầu nghi lễ thanh tẩy/ Anh lăn trơn chuỗi hạt xổ tung...

Và cỏ có úa héo vọt vàng nhưng rồi sẽ tưng bừng xanh xanh lên tầng mây xanh dợn chân trời. Những móng vuốt tì chân cỏ bật căng cuồn cuộn/ Cỏ xanh kinh động huỷ diệt càng chồi lên mở lại những chân trời.

Vâng! Cây đời mãi mãi xanh tươi(3) Em nhen nhúm hy vọng mầu nhiệm cứu rỗi của một chúc phúc tái sinh: Thân dâng/ Hương thơm ngon ngọt/ Con chào mào em/ Khoét rỗng môi anh/ Và vỗ cánh/ Ngậm anh đi gieo hạt.

Trong bóng Em có góc phố bông hoa gốc cổ thụ và buổi Lễ Thánh Thể; có tuổi thơ ngôi nhà nhỏ con sông chảy mùa cá tôm đồng lúa chín ngọn khói khu rừng cơn giông tin nhắn màn hình điện thoại ô cửa nhỏ... Nghĩa là Em có trong tất cả tất cả cũng là Em. Chữ Tình đã viên thành một tôn giáo diệu kỳ có thể nhập vào & biến cải núi sông trời đất vui buồn trong một tích tắc mắt chớp: Nhìn thời khắc đầu ngày/ Vẽ lên chân trời rẻ quạt/ Mỗi vệt sáng ghi nhớ một việc/ Em chìm trong chiếc quạt khổng lồ./ Chiếc quạt ẩn trong gió thổi/ Lá khô rụng xuống/ Mở đường chim bay/ Cơn giông cuối chiều ập đến.

Không gian tình hoán chuyển trên nhiều sắc độ khi là buổi sáng với trà hương cánh tay ngấn cổ và móng chân sơn màu trà: Không gian mở hương trà thơm/ dâng từ cánh tay ngấn cổ/ Anh nhìn móng chân sơn đậm màu trà. Khi là hơi thở nóng lan âm âm qua dây truyền điện thoại: một hỏi thăm một dặn dò một bông hoa phớt tím cánh lá nhỏ cây bút và đồng hồ tự trôi và nhiều khi là bóng tối vây quanh ở đó em là chùm rễ xoắn xít mặn nồng: Trong bóng tối em như chùm rễ/ Lần tìm từng ngón chân anh.

Tinh tế và nhạy cảm MVP ghi nhận những động tác yêu thương bằng những gam màu dịu hoặc mị mị ảo huyền như có như không: Ngón tay em làm bơi chèo /Khoảng không quanh ta luênh loang hồ nước/ Xôn xao hàng rào lối ngõ tán cây/ Những ngôi nhà xa khuất... Thơ đã thăng hoa ngay trong quá trình hòa nhập hai thành một mà không hề khiêu khích không hot sex như ai đó vô tình/ cố ý bôi bẩn nhan sắc thơ bằng hoảng loạn trần truồng con chữ gợi dục. Thơ đã đáp ứng được chức năng thẩm mỹ của nó (fonction esthétique).

Ca tụng tình yêu & tình dục MVP cũng đồng thời ngợi ca tự do xác nhận thiên đường ở ngay trần thế này không phải ở đâu khác... Mưa da thịt em mê man sáng láng./ Phởn phơ vũ điệu cỏ cây/ Tự do hét vang cao rộng trời xanh/ Tự do lặng im thèm muốn. Trong tận cùng của chiêm nghiệm Em là câu kinh nhật tụng ta niệm chín môi bời bời nên thi sĩ đôi khi hóa thành thiền sư. Thơ vô âm như một câu kệ sớm mai tiếng chim: Tiếng chim xuyên qua đỉnh đầu/ Vào cơ thể anh lúc đang tịnh độ./ Xua đi cho lòng yên lặng/ Làm sao về được tâm không.

Cái "tâm không" đó cuối cùng là "Hình" hay là "Đám Cỏ"rạng đông chìm vào đất chú vành khuyên hay là màu chạng vạng sơn dương ngực mở là cánh môi dục vọng hay bông hoa cúc bầu vú căng hay ngọn núi che chiều...?. Câu hỏi treo lên những mật mã gọi mời một câu trả lời...

* * *

"Bầu trời không mái che" ba phần chia biệt nhưng là một thể thống nhất trong cái nhìn đậm màu sắc tâm linh của MVP về thế giới mà nổi lên là mối quan hệ giữa thiên nhiên và người giữa động và tĩnh giữa sinh và tử giữa tình và dục. Thiên nhiên sinh thành tạo tác nhưng cũng là môi trường hủy diệt; cái tiểu ngã chan hòa với đại ngã để nhận ra mình; tình yêu thăng hoa trong lạc thú huyền nhiệm. Vũ trụ hoa cỏ con người là đồng nhất thể trong một chiêm ngắm nhập hòa vào nhau trong vô biên và vô cùng thời gian. MVP đã gói lại tất cả ý niệm của mình bằng kỹ thuật đồng hiện chuyển dịch không/ thời gian: ánh sáng & bóng tối quá khứ với hiện tại pha trộn những nhát cắt ngày sống với nhịp điệu đêm nồng nàn... đồng thời chuyển dịch cái nhìn của cái tôi: khi thành kính khi hưng phấn khi lơ mơ khi nghẹn ngào khi mệt mỏi lọ mọ chán với buồn cả ngờ vực sợ hãi phân  vân. 

Những câu thơ 5-6-7- 9 với tiết tấu khi mau khi chậm vừa miêu tả vừa tự tình vừa tường thuật ...cho phép mở rộng biên độ thơ đủ để dung chứa những ý niệm tâm linh vũ trụ hằng hà và cả hiện thực ngồn ngộn của đời sống buồn vui những bất ổn. Giọng điệu trong ba cõi trời đất và người có màu sắc đậm nhạt khá phân biệt. Không khí "Cửa Mẫu" pha vào chút linh thiêng hỗn độn mờ hoặc không gian của "Mùa trăng" trong suốt đến ngờm ngợp trong khi "Hình Đám Cỏ" lại ngập bờ hoan lạc. Chỉ tiếc giọng điệu của toàn tập hơi nghiêm túc quá có thể không phản ánh chính xác những khoảnh khắc đời sống mà đôi khi chỉ cần tóm tắt trong một nụ cười hóm. Nhà văn Hermann Hess người "dù bị đau đớn quằn quại tôi vẫn tha thiết yêu thương trần gian điên dại này" cũng đã gửi lại nhân sinh một nhắc nhở: "Trong vĩnh cửu thời gian không tồn tại. Vĩnh cửu là một khoảnh khắc dài vừa đủ một câu nói đùa".

* * *

Thơ cuối cùng là "một ngôn đề nhằm vào biểu thức"(4) (un énoncé visant l expression) và những con chữ như mồ hôi rươm rướm rồi tuôn đầy mặt ướt bàn tay chảy vào trời đổ tràn mặt đất. Thơ như hơi thở như máu chảy như ý nghĩ ...nhiên nhiên mà thành  "Bầu trời không mái che". Do đó dù  mang tâm thức con người đương đại nhưng gần như MVP đã thoát ly những trường phái trào lưu đã nhảy qua cái bóng của hiện đại siêu thực lãng mạn với tượng trưng...

          Đừng nghĩ đến bước chân/ Vin em mà bước.

Không không có mê lộ. "Những con đường đều dẫn về Rome!" Bằng những con chữ tung tẩy âm sầm chở mây lên gió chở gió về ngọn cây đám cỏ... với cảm xúc về huyền nhiệm của hai cực động & tĩnh của  sinh tử lẽ yêu thương MVP đã thổ ra thơ và kiến trúc "Bầu trời không mái che" trải ra vô biên từ cổ độ thiên thu về tận thế giới phẳng hôm nay một bầu trời đủ mùi vị đau khổ hãi sợ nghi nan mà cũng ngập hân hoan dục lạc của kiếp người.

Với "Bầu trời không mái che" MVP đã nhận ra mình hay cố tình làm mới mình khi để thơ bước vào cõi tâm linh huyền diệu?   

________________________

1- Thơ Bùi Giáng

2- Bài thơ Haiku của Baso

3- Tư tưởng của Goethe.

4- Ý kiến của Jokobson.

More...

Vĩnh Phúc - Đêm Trịnh & Hoàng Lan "Hoa vàng mấy độ"

By Vĩnh Phúc- Lê Vũ

 

Hoàng Lan là nhân vật trong hai khúc ca của Trịnh : Hoa vàng mấy độ & Như một lời chia tay. Bài hát có từ 30 năm truớc đêm nay lại phục sinh khi hoa vàng một đóa trở về chốn xưa để ngậm ngùi một thuở có vui cùng buồn.

Xin gửi thông tin đến quý bằng hữu . VP  
-----


Vĩnh Phúc

Đêm Trịnh và Hoàng Lan "Hoa vàng mấy độ" (1)

       

         Phạm Thị Hoàng Lan ( Hoa vàng một thuở)



            Trịnh đã đi rồi mây trắng cuối trời nhưng những tình ca ngàn năm còn lại với nồng nàn. Thời gian lãng đãng thơm như rượu (2) và những dấu yêu ngày nào một Diễm xưa Ngô Thị Bảo Diễm một Bống Hồng Nhung rồi Hoàng Lan của Hoa vàng mấy độ ...vẫn em cười đâu đó trong lòng phố xá đông vui.

Rằng con chim ở đậu cành tre còn Trịnh mưa nắng ở trọ bên trong mắt người. Cái tình của Trịnh bao giờ cũng hồn nhiên thánh khiết mà ẩn mật Samadhi (3) không lấm lem tỳ vệt. Rồi một hôm hòn đá lăn trên đồi không rớt xuống cành mai mà chạm một đóa hoàng lan vàng ánh lục để mộng mị cứ lên trời và ngày thơm phức những phố cùng phường:

Em đến bên đời hoa vàng một đóa

một thoáng hương bay bên trời phố hạ

nào có ai hay ta gặp tình cờ

nhưng là cơn gió em còn cứ mãi bay đi

Là phố thơm hay hoa thơm là tình cờ cơn gió hay ta ôm lòng đợi dưới chân cội nguồn? Câu trả lời của Trịnh là một giai điệu cung mi thứ với những quãng hai dìu dặt nở bung một chào mừng sinh nhật Hoàng Lan 25/4/1981. Với Trịnh nào dễ chóng phai trong lòng nỗi nhớ mặc cho dặm dặm chân trần gót mỏi hoa rụng hoa tàn  mù mịt để cơn đau mịt mù .  


em đến bên đời hoa vàng rực rỡ

nào dễ chóng phai trong lòng nỗi nhớ

ngày tháng trôi qua cơn đau mịt mù


Tình cờ những tình cờ cứ xô vào nhau như thể để nhân gian về trọ nhiều nơi /Bâng khuâng vì những đôi môi rất hồng. Sống có gì khác hơn là
ngồi trong những ngày/ nhìn từng hôm nắng ngời ngắm tóc xanh mấy mùa và đợi vườn khuya chân ai về. Yêu thương là thông điệp cuối cùng Trịnh gửi lại chúng ta.


xin cho bốn mùa /đất trời lặng gió /đường trần em đi / hoa vàng mấy độ

những đường cỏ lá /từng giọt sương thu / yêu em thật thà .


Nhạc đã chuyển ngày bỗng lay phay cung mi trưởng lãng đãng bốn mùa cỏ lá gắp giấc mơ yêu em thật thà bay trong cõi mênh mông. Trái tim lớn của Trịnh ở đây vì dù rằng những hẹn hò từ nay khép lại thân vẫn nhẹ nhàng như mây. Dẫu phải nhai rau ráu những bi đát tồn sinh dẫu phải ngậm bao nhiêu mưa móc buồn rầu lòng Trịnh vẫn mở ra vô biên một nhận diện:   


Làm sao biết từng nỗi đời riêng

Để yêu thêm yêu cho nồng nàn


Yêu nồng nàn rồi nhắm mắt tay giăng ngửa mặt đón thiên hà môi nụ cười tươi. Đó là chân dung sống động của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn. Vâng không cần đ
i đâu loanh quanh cho đời mỏi mệt chỉ cần một chiều ngồi say một đời thật nhẹ ngày qua...Như một tiên báo hay một định mệnh rụng rời ngày 1/4/2001 đúng hai mươi năm sau lời chào hoa vàng một đóa & Như một lời chia tay Trịnh nằm xuống vì mệt quá thân ta này. Không không có cái chết đầu tiên cũng đâu có cái chết sau cùng Trịnh ơi !  

***

Trịnh đã đi rồi nhưng hoa vàng một đóa Hoàng Lan còn ở lại và đêm nay 19/1/2011 ba mươi năm sau của thuở nào tuệ cảm trắng phau Trịnh ôm tuổi hát có em ngồi (2) hoa vàng lại trở về chốn xưa vì còn bao điều chưa nói. Nói gì? Đôi mắt loang loáng sau cặp kính rộng vành bỗng như sâu hút xa xôi. Sài Gòn 1980 gạo vẫn châu củi vẫn quế nhưng kệ hai anh em vẫn lang thang những chiều chân mây trắng vẫn đêm nến sáp guitare thơ và âm nhạc. Yên sau chiếc PC màu vàng cam của anh Trịnh gần như là chỗ riêng của con bé giáo viên dạy múa bé tí. Sinh nhật hai mươi anh viết riêng và hát tặng Hoàng Lan" Hoa vàng một thuở". Giọng anh khàn đục và như ngậm lấy câu kết một vết thương thôi riêng cho một người. "Không được-  hàng chân mày anh nhăn nhíu - không thể để sinh nhật Hoàng Lan óc eo một dấu sẹo". Và mấy ngày sau đó anh viết bài thứ hai cung trưởng nhưng lại là "Như một lời chia tay". Ôi cái cung trưởng nó còn diết da âm sầm lịch kịch trăm vạn nỗi buồn hơn. Anh bảo đành vậy và lại mỉm cười. Có nụ hồng ngày xưa rớt lại/Bên cạnh đời tôi đây/Có chút tình thoảng như gió vội/Tôi chợt nhìn ra tôi. Về sau lớn hơn Hoàng Lan mới hiểu ra: Trịnh Công Sơn tuyệt nhiên không thuộc về ai và chính những mộng mị nuôi dưỡng tâm hồn và tài năng của Trịnh.

Chiều xuống rồi gió lắt thắt vạ vật những góc phố. Sài Gòn tháng chạp kim đồng hồ nhích dần về phút cuối để kết thúc hay để bắt đầu? Khuôn mặt Hoàng Lan đăm đắm một cơn mơ cứ như muốn nhấp môi (2) vị ngọt/ đắng ngày xưa . 1982 Hoàng Lan lấy chồng và định cư ở nước ngoài. Đã có một đại dương khoảng cách ngun ngút khói bài ca sinh nhật không còn là dự báo. "Như một lời chia tay" đã thành hiện thực. Có những lần nằm nghe tiếng cười/ Nhưng chỉ là mơ thôi.

Mười năm sau (1992) cơ trời đưa đẩy gặp lại anh ở Montréal (Canada) mừng mừng tủi tủi. Anh gầy hơn xưa tóc đã nhiều sợi bạc thân run trong tuyết lạnh. 1998 sau khi vừa xuất viện hai ngày anh vẫn lặn lội ra phi trường đón Hoàng Lan trở về. Lại lệ ngân ngấn lại mi trầm mắt sâu và hát  Đường quen lối từng sớm chiều mong/ Bàn chân xưa qua đây ngại ngần. Chiều muộn hơn và tiếng của Hoàng Lan chỉ còn ri rí một thú nhận đau xót: Hẹn anh sẽ về năm 2000 nhưng Lan thất hứa để không còn cơ hội nhìn mặt anh lần cuối.

***



Trương Nam Hương & Hoàng Lan trong đêm Trịnh



Đêm cà phê "Một thuở" tái ngộ Hoa vàng một thuở. Đèn chấp chới sóng hồ óng ánh lung linh âm nhạc. Những bắt tay chào hỏi riu ríu hàn huyên. Hoa vàng ngồi giữa nhóm thân hữu: vợ chồng nhà thơ Trương Nam Hương Ngô Mai Hà
(phu nhân Ns Phan Trọng Cầu) Nhạc sĩ Lê Trung Tín Lê Minh Hải ca sĩ Quỳnh Như nhà giáo Thu Tuyết nhà báo Hoàng Nhân ... Đêm nay hồn Trịnh phiêu du trắng(2). Tưởng chừng Trịnh mỉm cười độ lượng với bao dung. Thời gian khốc liệt vẫn không thể điểm bạc mái đầu làm nhăn nhíu hoa vàng một đóa thuở nào. Mắt vẫn sáng môi vẫn tươi nụ cười vẫn diễm tuyệt và khi Hoàng Lan cất tiếng hát "Hoa vàng một thuở" trời đất bỗng lặng im tưởng niệm. Bài hát thứ hai " Như một lời chia tay" tưởng chừng nỗi xúc động không làm Hoàng Lan hát nỗi và tôi nghe Tình như nắng vội tắt chiều hôm/ Tình không xa nhưng không thật gần cứ lay nhay hoài trong không gian trong tâm tưởng mọi người.




                      Vĩnh Phúc- Hoàng Lan - vợ chồng Trương Nam Hương



Còn thương nhớ nhau về thắp sao trời
Còn thương nhớ nhau từng đêm bão tố
Tóc ướt trăng thề lời yêu chưa nói trên môi vụng về

Và khi ca sĩ Quỳnh Như vút lên điệp khúc cao vút thì âm ba nồng nàn cứ lãng đãng the thắt nhớ thương. Tiếng hát của Thu Tuyết khép lại đêm Trịnh với "Tình xa" để  Đôi khi ta lắng nghe ta/ Nghe sóng âm u dội vào đời buốt giá/ Hồn ta gió cát phù du bay về. Vâng là phù du bay về trên nóc cao thành phố trong đêm lửng lờ mờ trăng nhạt nhạt. Có chăng vĩnh cữu là một tấm lòng !

Đêm đã xuống mênh mông và tấm lòng của Trịnh chỉ để gió cuốn đi không chỉ cho riêng ai không chỉ cho một người...


Sài Gòn 19/1/01 . VP  

2- Bài thơ Hoa vàng một thuở của Trương Nam Hương viết tặng Hoàng Lan trong ngày trở lại.  

Phục sinh thời hai mươi Lan ơi

Trịnh ôm tuổi hát có em ngồi

Thời gian lãng đãng thơm như rượu

Cứ sợ em về...lại nhấp môi

Trái tim thiếu phụ giờ xao xác

Tuyết cứ mang mang cả xứ người

Đâu biết hoa- vàng- em- một- thuở

Chưa buồn đuôi mắt đã mưa rơi!

Đừng hỏi hoa vàng xa mấy nhớ

Ghi ta còn nhói phím vô thường

Đêm nay hồn Trịnh phiêu du trắng

Cứ sợ em buồn...thổn thức thương!

3- Samadhi: Theo Yoga Sutra (tương truyền là của đạo sĩ Patañjali thế kỷ thứ 2 trước Công nguyên chịu ảnh hưởng của tư tưởng Bà-la-môn giáo Phật giáo và Kỳ-na giáo) Samadhi là bậc thứ tám (bậc cao nhất) của thực hành thiền định. Ở bậc này sự trầm tưởng và đối tượng của sự trầm tưởng trở thành một không còn phân biệt.

4-Các từ in nghiêng là ca từ của Trịnh Công Sơn

More...

Lê Vũ & Ngựa cũng buồn

By Vĩnh Phúc- Lê Vũ

 

Nguyễn Văn Nhân là người bạn của chúng ta của Vnweblogs với nick : Ngựa cũng buồn. http://nguyenvannhan.vnweblogs.com/

 Gặp anh dăm lần ngồi ôm đàn nghêu ngao. Cứ vui dù tóc bạc rồi. Hỏi chuyện làm thơ anh gù gật : Không làm thơ nữa thì ...chết cho xong . Và tôi biết anh là thi sĩ... thứ thiệt . Viết một bài nhỏ chia với anh chút ...buồn tình

-----



Lê Vũ

Cõi tình lụng bụng mây rời rụng

( Đọc tập thơ " Nuốt trộng quạnh hiu" của Nguyễn Văn Nhân- NXB Văn Hóa Sài Gòn 2010)

Bỏ phế nhân gian buồn chẹt nhẹt

Thẩn thờ đi lượm nắng chiều mưa

Cái mặt tôi ơi dòm phát chán...


Nhân gian nhân thế nhân sinh nhân tình phế đi thôi vì đều chẹt nhẹt buồn buồn chẹt nhẹt. Buồn đi từ cổ độ thiên thu buồn về chiều rượu cạn rồi đầy vun đêm tàn mị mị trăng lên. Buồn cao hơn núi buồn dày như mây buồn mênh mông sóng buồn đậm đặc thành quách cho đêm thắc thỏm cho ngày trỏm lơ. Hỏi cơn cớ buồn Nguyễn Văn Nhân cứ tờ mờ: Tình ngúng nguẩy như mưa ngày bão tới/ Gió u u bật rễ trái tim buồn (Ngúng nguẩy); nhưng đến sáng hôm sau thì thú nhận:

Tôi lượm nỗi buồn như lượm rác/Em đem vương vãi trước sân nhà( Sương khói).

Là em không ai khác khiến tôi vấy vá những cơn buồn vá víu. Cho nên "Nuốt trộng quạnh hiu" và cả "cái mặt tôi ơi" hóa ra cứ lùng nhùng trong một "Cõi tình lụng bụng mây rời rụng"







***

Nhà thơ như thế đã bỏ quên chuyện đời lên xuống áo cơm rách mắt bỏ mặc thiên tai mưa nắng mùa màng cũng mặc kệ thế giới phẳng/lồi với dịch bệnh bạo loạn tâm thần.  Những vần điệu "Nuốt trộng quạnh hiu" không bước qua khỏi một tà váy  Em ngúng nguẩy thì ra em mới rợi. Buồn vui tự đấy mà đi từ đó mà đến: Em ở đậu trái tim tôi mấy bữa/ Giờ ra đi bỏ lại một hoang tàn. Tình là ngọn nguồn và là cả một luân hồi xưa sau: Nhớ em/dạo phố luân hồi/ Vui chân/tìm lại/chỗ ngồi hôm qua. Thành ra nẻo giác bến bờ của thi nhân chẳng dính dáng gì địa ngục thiên đường. Mắc chi cõng Phật về chùa/Theo em xuống núi cợt đùa nhân gian (Cõng Phật về chùa). Em trên vai nụ cười trên môi NVN tự tại như nhiên và khoắt khuya nằm nghe giun dế huyên thiên tỏ tình. Không Chúa không Phật nhưng nhà thơ chưa bao giờ là tử đệ của F.Nietzsche hay M. Heiderger học đòi hiện sinh chủ nghĩa. Duy nhất chỉ có em là hiện tồn một vĩ đại trông ngóng: Em có về không tôi khép cửa/ Ngoài kia nghe gió đã lên nhiều. (Bão rớt)

"Nuốt trộng quạnh hiu" vì vậy không hề là một hành trình tìm kiếm bản thể với tâm linh cũng chẳng bận tâm phân biệt hiện hữu với tồn tại(1) quẳng đi những "siêu nhân"(2); mà là cuộc trò chuyện giữa tôi & em. Ô kìa nhân sinh có nghĩa gì đâu ngoài mấy đĩa đậu rang cái miệng trệu trạo hai con mắt mười ngón chân côm cốp cụng ly ly dốc đáy cạn những mặt người húng hắng ho  và tôi về:

Thôi về khỉ đột đười ươi/ Tôi dìu tôi té xuống đời quạnh hiu.

Là tôi khỉ đột đười ươi nên dù có tụng mười phương Phật Chúa cũng bằng vô dụng vô dụng thôi:

Nam mô tứ phía đìu hiu mộng/Vẫn một mình ta ngó mặt ngày

Buồn tự tiền căn vô lượng kiếp/ Rót mãi vào đêm chén rượu đầy (Nam mô)

            NVN đã đi đi về thể lệ lâm li đi tìm một nghĩa tương tư mộng tìm chiếc đũa lạc đôi dép rớt vào lòng đêm một bàn tay mềm đôi môi thơm mái tóc; tất cả là "nhan sắc tình". Trời đất nắng mưa buồn vui đều khoanh tròn một điểm trung tâm sáng: Em bất tận để mà eo óc cợt cười sậm sột điêu linh điêu đứng.

Xin đừng ngọ nguậy tình yêu/Lòng buồn quên khép lạnh nhiều hiên mưa (Ngọ nguậy)

Em đi em gọi để tình lật đật theo chân để đêm riết róng và chỉ nửa nụ cười cũng quá đủ để nhấp cạn chiều:

Cho tui xin nửa nụ cười/ Đem về dầm rượu uống chơi đỡ buồn (Chu cha ngó lại là em)

Là nhà thơ đang yêu đến mê man tàng tịch nên cứ dầm dề những cung bậc nhớ thương đau đớn hờn giận. Có khi buồn nở thảng thốt trong nụ cười tưa tướp máu: Chu cha tình ghé thăm tui/ Ngồi chưa nóng đít cáo lui sao đành( Chu cha ngó lại là em); có khi buồn sâu hút điếu thuốc với tàn canh: Nửa đêm lặng lẽ ta ngồi/ Thắp lên điếu thuốc tạ đời hồn nhiên(Tạ); có khi tưởng nhẹ tênh hênh một lóng cóng thiết tha với lọng cọng buồn: Em cầm giọt lệ đi đâu/ Bỏ ngày đứng ngóng rầu rầu nước xuôi (Đành đoạn) nhưng cũng có khi buồn nổi loạn vật vã với cơn mưa khuya ngày vàng lá: Buồn ai riết róng lên khuôn/ Yêu ma tình mộng điên cuồng trùng vây (Đay nghiến). Tâm sinh để tình vọng động nên thiên nhiên mưa nắng cơn bão bùng chỉ là cái cớ để nhà thơ dốc cho đầy túi nỗi buồn thường trực. Ngày đã cạn. Phố buồn thoi thóp. Nắng. (Ban Mê).

            NVN chưa bao giờ ngộ chỉ vờ vịt ngộ kiểu như: Nằm giữa Niết bàn thân rất nhẹ/ Ngủ say lòng chẳng bận vui buồn. (Niết Bàn) vì nếu hỏi anh Niết Bàn ở đâu nhất định anh sẽ chỉ ngay mặt Tình:

Tôi yêu như kẻ nhập đồng/ Hét lên như thể dứt công án thiền. (Công án thiền)

Câu trả lời đã rành rành thưa thốt. Tâm linh nằm trên một đường bay của Tình nên tiếng hét của anh hoàn toàn khác với "trường khiếu nhất thanh "(3) của Không Lộ thiền sư. Và nụ cười em làm tôi no đủ để "viên thành": Cuộc đời đỏ đỏ xanh xanh/ Cười đi em đã viên thành một tôi. Cuối cùng tự nhạo tự trào cái mặt râu ria muốn bứt râu trồng hiên nhà em thành ra là một phản ứng một cách thế "buồn tình".

***


Bộ mặt TÌNH gần như bị/được khai thác đến cạn kiệt thế nhưng hơn 100 bài thơ trong "Nuốt trộng quạnh hiu"không nhàm không nhảm không lặp vì tác giả đã thực sự vận dụng một hệ thống ngữ ngôn phong phú giàu hình tượng của riêng mình. Đặc biệt là những bài lục bát những bài thơ giàu Việt tính trên đường bay của chữ. Những từ Hán Việt đèm đẹp trang trọng đài các gần như bị hạn chế đến mức tối đa. Ở đây ta chạm mặt thường xuyên những từ láy điệp âm điệp vần thuần Việt cả những từ dung tục trên cửa miệng thường ngày. Cò kè cắc ca cắc củm cà khịa cà chớn cà giựt lì lợm lui cui làm reng lại rứa sật sừ côm cốp lèng èng trỏm lơ thày lay tùm lum chùm hum tưng tưng lọng cọng...Mỗi từ trong lòng tay của NVN là một thế giới của âm thanh của tâm trạng của hành vi những sắc màu.

Chu cha lòng cũng luông tuồng/Trống huơ trống hoát mưa luồn gió lay. Một không gian trống cõi lòng trống nhà trống trống đến rỗng rỗng đến không chỉ còn gió mưa mặc sức tung hoành; lại nghe ngùi ngùi ngậm tiếng cười vờ vịt khi em ngồi chưa nóng đít đã cáo lui. Trống huơ trống hoát đã phát huy tác dụng của nó: rỗng nên vô vọng níu giữ. "Chu cha"che nỗi đắng chát còn"luông tuồng"phớt lờ sự vụ kiểu thây kệ khi bất lực.

Thấy lòng cũng đã rách hung/ Một bình xương thịt bùng nhùng sân si

Những "rách hung" với "bùng nhùng" bày biện ở đây không chỉ một cái tâm te tướp mà còn hình dung lên một thân xác thui đen xương cốt gân da sụn. Chữ như thế đã mở rộng trường ngữ nghĩa trường liên tưởng mở cả những khoảng lặng giữa hàng chữ. Tình ngúng nguẩy như mưa ngày bão tới...Em ngúng nguẩy thì ra em mới rợi. Nếu "Tình ngúng nguẩy" diễn tả cái "động" của tình tình nhảy cỡn tình đi thì "Em ngúng nguẩy" lại là cái "hình" nhìn từ phía sau khi em quay lưng.. Rồi lại Nghe râu sè sẹ hoa râm hẹn thề. "Râu sè sẹ lộn xộn râu ria buồn chẹt chẹt...". Những câu thơ như thế đầy ám thị rất Việt rất NVN đã xóa nhòa ranh giới giữa ngôn ngữ nói & viết giữa văn học bình dân và hàn lâm. Đồng thời ở đây cùng với  việc chối bỏ chủ nghĩa đặc tuyển (elitism) và tính chất nghiêm cẩn (seriousness) NVN thể hiện rất rõ tâm thức hậu hiện đại (Postmodernism): cợt đùa nhân gian...

Giọng điệu của "Nuốt trộng quạnh hiu"còn là sự pha trộn kết hợp giữa truyền thống và hiện đại cũ và mới. Vẻ đẹp của thơ vừa âm hưởng Đường thi và hơi thở ca dao lại trộn một chút ngông của Bùi Giáng một chút thiền vị của Phạm Thiên Thư với sắc nét của Tố Như chút lay phay của Trịnh. Chầu rìa là một ví dụ tiêu biểu hội tụ các nhà các sắc màu trong ngữ điệu một bài thơ:

Con tim bỏ lại bên chiều/Theo em xuống phố đìu hiu mặt người

Thẩn thờ mấy cánh hoa rơi/Mưa đêm rã rích tiếc đời phù vân

Hững hờ nước vỗ lần khân/Nằm nghe sương rụng tần ngần nửa khuya

Cõi lòng lộn xộn râu ria/Nghỉ chơi sao đặng chầu rìa cũng vui.

Nếu "đìu hiu mặt người" là đường nét của Nguyễn tiên sinh và Trịnh thì "phù vân" là cái ảo của Phạm đến "râu ria chầu rìa" lông ngông cà cuống thuộc họ Bùi; trong khi "nước vỗ lần khân"mang chất ca dao thì "sương rụng tần ngần" lại diễm lệ kiểu Đường Thi.

           

***

Thơ trước hết là cuộc đối thoại với chính mình với "cái tôi thứ hai" sân si và nhà thơ là người hát rong phát biểu "tiếng của mình" vào cõi mây cõi gió cõi đời.Tưởng như tóc râu rồi cũng ngược ngạo khi tàn cuộc ngày tưởng như tiếng thét khoắt khuya để "hàn thái hư"(3) nhưng không NVN viết lên tường vôi trắng lên diệp lá hồng khi nỗi mình rối bời bận bịu cháo lú bùa mê. Thơ chẳng bận tâm giáo điều với khuyến hạnh chẳng quan tâm chi ma quỷ với thần linh. cũng không mơ màng bản thể với nhân sinh. Thơ mang cái vẻ "ngây ngô" của một kẻ "Đương không cà giựt mỉm cười/Đương vui bè bạn lại ngồi nín thinh/Đang đêm trở giấc giật mình/Đang người đứng đắn thành người ...mê thơ". Với lục bát NVN đang trở về với Việt tính dân tộc bằng chính những con chữ có cánh và tôi tin anh sẽ sống mãi để tiếp tục làm thơ ...Tình./.   

TP Hồ Chí Minh 5/1/2011. LV

1-Quan điểm chủ đạo của  M. Heiderger:  phân biệt hiện hữu khác với tồn tại
2-Quan điểm của tác giả "Zarathoustra đã nói như vậy cha đẻ của chủ thuyết siêu nhân. 

3- Không Lộ- Ngôn hoài- Một hơi sáo miệng lạnh bầu trời 






 

More...

Lê Vũ - Lằng lặng những thanh âm bất tận xanh

By Vĩnh Phúc- Lê Vũ

 

Nhà Thơ Nguyễn Phan Quế Mai vừa xuất bản tập thơ " Cởi gió" . Lê Vũ xin gửi một bài viết nhỏ chúc mừng nhà thơ và chia sẻ với bạn đọc blog

      ( Bài viết đã đăng Tuần báo Văn nghệ Hội nhà văn ngày 17/4 /2010)



Lê Vũ


Cởi gió - lẳng lặng những thang âm bất tận xanh




"Cởi gió" 42 bài thơ với những tên đất rung lên da diết nhớ thương những tên người đậu lại ấm áp nghĩa tình cha chiều hôm cánh đồng rạ khúc trưa quang gánh mẹ hoàng hôn vòng tay anh... là những bài ca xanh nốt nhạc trong ngần.

(Đọc tập thơ "Cởi gió" của Nguyễn Phan Quế Mai NXB Hội nhà văn 2010)


Chấm phá lên ta...
Chấm phá lên ta....
Hoàng hôn không cúc.

Tadao Ando khi bàn về kiến trúc và sáng tạo đã khẳng định "Các bạn không thể chỉ đơn thuần đặt gì đó mới vào một khu đất. Mà bạn phải cảm thụ thấy cái gì ở xung quanh bạn cái gì đang tồn tại trên mặt đất tiếp đó sử dụng tri thức cùng với những tư duy hiện tại để làm sáng tỏ thứ mà bạn nhìn thấy" [1]. Nhà thơ Nguyễn Phan Quế Mai có lẽ cũng đồng hành với Tadao Ando khi xây dựng nền móng tập thơ Cởi gió. Chị đã chấm phá lên những sắc màu thanh âm với một chút ấn tượng một chút siêu thực cả một chút thiền thơm mấy chân mây tịnh tịnh cộng vào với cảm xúc và nghiệm sinh đa chiều dọc chiều dài kinh vĩ tuyến của một thế giới phẳng...

Người luôn phải gắn bó với không/ thời gian mà họ tồn tại. Đã có những mâu thuẫn không trùng khớp giữa thực tế và tư duy logic và Nguyễn Phan Quế Mai đã dùng thơ như một phương tiện để trút thoát giải bày? Này là con chim bị cầm tù trong tiếng ngợi ca của bầy đàn/ một con kiến bị cầm tù trong hộp thư điện tử nhiều ngăn nên thi sĩ đã cởi lên đôi cánh gió và bay lên trên ý nghĩ. Kia là một "chạm tóc ban mai" với những phụ/ nguyên âm hoang mang tận thế cố gắng quẫy đạp hóa thai. Còn nữa là "ngôi nhà trái đất" Mùa đông khâm liệm lá/ Tôi trơ trọi trên lối bê tông nghĩa địa loài cỏ/ Nỗi buồn không chỗ treo và nhà thơ vuốt mặt mình chẳng thể nhận ra tôi".

Phải chăng đây là cái cực của bóng tối hoài nghi của mộ huyệt hoang tưởng trên đường kiếm tìm bản ngã là ý thức phản kháng cái hiện thực hỗn loạn và bất ổn trong cảm thức hậu hiện đại? Không tôi nghĩ "Cởi gió" không thể/ không hề là tập thơ mang sắc thái Hậu hiện đại. Đây chỉ là bản ngã tự ý thức duy lý tự do về ý chí và mang những đặc điểm chung của con người đương đại . Tri thức cùng với những tư duy hiện tại theo tinh thần của Tadao Ando đã soi vào vùng đất còn leo nheo tối. Cuộc sống Hiện đại theo Baudelaire cũng nhất thời ngẫu nhiên và phù du như thể...

                                                           ***





Cởi gió
42 bài thơ với những tên đất rung lên da diết nhớ thương những tên người đậu lại ấm áp nghĩa tình cha chiều hôm cánh đồng rạ khúc trưa quang gánh mẹ hoàng hôn vòng tay anh... là những bài ca xanh nốt nhạc trong ngần. Cõi xanh mới là hồn cốt bóng vía của tập thơ và ở đây thi sĩ lấy mây làm áo lấy trắng làm nền. Mây cứ che trên đầu để ngày thong dong tự do dâm bóng mát bình yên; cứ trắng tinh tươm những con phố cho mắt ngấn em trong một hồn giấy mới cho lũ chim non há mõ đợi mẹ về trên chót vót trắng trời. Trắng để sạch...

Tôi du ca qua những vùng sa mạc đời người khô cát sỏi
Đợi một ngày mây trắng dừng chân....( Mây )

Những lẻ loi buồn những ký ức chông chênh ngày gió là "thực" nhưng không hề "dày" lên làm một bè trầm níu kéo những "thang âm lằng lặng bất tận xanh". Đề tài tưởng như nhàm cũ nhưng không cái tài của thi sĩ nằm ở đây nằm trong chính ngôn ngữ mà mỗi từ là một cấu tạo hai phần: ký hiệu cho một ý niệm (signified) và âm thanh phát sinh từ ký hiệu đó (signifier) [2]. Nếu thơ như một phương tiện trút thoát thì ngược lại ngôn ngữ tự lấy nó làm cứu cánh là ý tưởng chứ phải là tiêu chỉ sự thể (referential). "Thi trung hữu họa". Sài Gòn ngọn nắng đỏ bụi khói ồn ĩ còi xe nhưng màu của ngắm nhìn lại bình yên phơi tranh thủy mặc: "Phố xưa con đường ướt mưa tiếng chim xanh hàng me". Những thanh bằng và âm mở (signifier) nhẹ như một thầm thì còn ý niệm (signified) lại rung lên dịu dàng gắn bó. Còn đây là phác vẽ một Hà Nội thực và mơ:

Hồ Gươm Hồ Tây Hồ Ngọc Khánh những mặt hồ sóng sánh đổ vào tôi ánh sáng Di cư vào tôi những đỏ trắng tím hồng của hoa phượng loa kèn bằng lăng sen ngát
Du mục vào tôi chợ hoa đêm Quảng Bá những vầng nón lá sáng vầng trăng
Bãi sông Hồng cong dáng em thiếu nữ mùi hoa sữa vương mềm tóc
Cửa Ô vào đêm mở ra lối nhỏ ảo mờ sương phủ lạc bước người về
Ba mươi sáu phố dẫn về ngực tháp Rùa

Bên cạnh Miền Tây buổi dài tóc xanh sóng Cữu Long chợt lãng đãng siêu thực: "Cầu khỉ cheo leo bàn chân quên lối/ Ngày đuổi kịp tôi / Ngày níu áo ngày/ Để tôi cởi gió/ Thả vàng lên cây!"

Lấy ngôn ngữ để biện bày những nhát cắt hiện thực nhưng Nguyễn Phan Quế Mai chưa bao giờ là tử đệ của dòng thơ ngôn ngữ hay xếp đặt/ trình diễn thơ. Những con chữ nôn nao chảy ra đầu bút của xúc cảm thiêng liêng. Và thơ không chỉ là tranh mà còn vang ngân âm nhạc. Ngân cùng Paris là giai điệu chạm ngực trẻ mười tám khúc Tango dìu dặt dâng lên dâng lên da trời xanh Eiffeil tháp chở thanh điệu về thường trú trên chóp Notre- Dame bình yên hạt nắng Victory rồi chống chếnh mơ màng sông Seine quên trôi. Về thăm Goethe một cung điệu khác trầm tư mà da diết nhớ thương. Xung quanh tôi những câu thơ vần vũ/ những vần thơ không ngủ. Nhịp biến đi và cao trào là những thanh trắc và cái âm "ủ" cứ chệch choạc xé vầng mây chiếm lãnh một chân trời ám ảnh những vần thơ của thi hào. Sâu thẳm hơn Nghe Sonata ánh trăng là một khúc giao hưởng mở ra với nhạc đề (thème) "Những phím đàn cựa mình/ quẫy lên/ khoảnh khắc không vấy bẩn tiếng ồn khai sinh" phát triển với những biến tấu (variations) để về lại nhạc đề chính "Dòng thanh âm/ ngả tôi nhẹ nhàng/một thân thể đã được thanh tẩy". Ngoài kia trên mênh mông biển là giai điệu allegro cuộn chảy của violon và dương cầm thổi bùng sóng nhạc mùa thu tung tẩy lớp lớp chân mây: "Và sáng và sáng và sáng/ Và lấp lánh và lấp lánh và lấp lánh/ Mùa thu ta từng qua mùa thu ta chưa từng sống" (Mùa thu ở biển). Ta lại nghe ra khúc dân ca câu quan họ với trắng xanh xanh trắng với vàng vàng rơm rạ đan kết luyến láy đưa tình mời mọc trao duyên. Mỗi cung mỗi bậc đều hiển thị lồ lộ chất nữ tính Đông Phương uyển chuyển mềm mại của thi sĩ.

***

Cởi gió đội đầu những mảng màu tươi roi rói và thổi khúc điệu xanh du dương! Không hề có bóng dáng những Tôtem sói hoang dã của Khương Nhung con sâu mờ mịt tha ma của Franz Kafka; không những mặt nạ người trơ khấc xám xịt những kêu rêu tình dục những slogan tung hô nữ quyền than vay khóc mướn thân phận làm người những vấn nạn và bất lực nghi hoặc và nhại giễu... thường gặp trong thơ trẻ hôm nay. Tuy thế không có nghĩa Nguyễn Phan Quế Mai quay lưng với hiện thực mưu sinh vất vả những thân phận làm người những cuộc tình đỏ hoe mắt. Còn đó là ký ức cha tôi bàn tay chai sạn Lời nhọc nhằn thánh thót mồ hôi/ Là hy vọng thở từng ngày trong ngực; là buổi Phố chông chênh/ Cơn mưa nhợt nhạt vì ngày không anh là giọt nước mắt bơi bời khi mùa xuân chị đi xa (Vân anh ) là nỗi đau nén vào trong ngực khi nhìn người lính năm xưa "kiên nhẫn đứng như một chấm than giữa phố phường lũ lượt còi xe người người mắc cạn trong sự vội vã của chính mình" (Thời gian trắng) cộng vào là một vòng xoáy của công việc tất bật Lại ngày/Lại email điện thoại chơi trò đuổi bắt. Không Nguyễn Phan Quế Mai thực sự nhận ra hai mặt cuộc đời đen trắng nhưng dừng lại thôi những ma trận đuổi bắt hoài nghi để xác tín: Không màu mè lòe loẹt /Em viết bằng sự thật đen và trắng /Khi xa nhau nỗi nhớ anh trắng xóa tên anh đen tuyền viết lên vạn vật.

Umberto Eco trong tác phẩm Opera aperta (Tác phẩm mở) cho rằng văn bản không phải là chuổi các ý nghĩa mà là vùng chứa các ý nghĩa. Do đó văn bản càng mở càng sống động trong chiều hướng sáng tạo tốt nhất. Cho nên sự thật "đen trắng" hay những khoảng lặng trong ngôn từ của Cởi gió khiến người đọc hình dung theo nhiều chiều kích khác nhau. Đó chính là nét mới của Cởi gió trên phương diện canh tân.

Nói cùng con có thể là một ví dụ: Soi vào mắt con mẹ thấy cả một trời xanh cứu rỗi/ Quỳ xuống và tin ngây thơ trong trẻo còn tồn tại trên đời. Lời của mẹ ở đây là một xác tín một gọi mời hay câu hỏi treo lên? Khúc hát về Sen cũng chảy vào tri kiến chúng ta mấy nỗi ngờ ngợ một ý thiền vị một điệu xơ xác hay một thông điệp về lẽ biến thiên của đất trời.

Những đôi tay sen/ Những hương thơm sen nhấn chìm ta hoàng hôn bên Tây Hồ dịu sóng/ Ta mọc lên từ cõi ngày xơ xác/Ta mọc lên từ cõi đêm thảng thốt/ Nghe mùa sen tàn sắp bước qua ta...

Câu kết mang hơi hướng của Cáo tật thị chúng [3] khi gợi ra cái bầu khí Mạc vị xuân tàn hoa lạc tận... Ở đây là bóng tối của vong thân hủy diệt hay ánh nhìn vươn đến tương lai một phục sinh từ cõi chết? Cởi gió vì thế mà "bay lên trên ý nghĩ" mở ra đến vô tận kỳ cùng... để người đọc ngờm ngợp về một nút áo bật tung của Angkor Angkor ngày hối hả lay lắt một chấm xanh rời rợi đỉnh Himalaya 4000m Tiếng chim /Neo ta giữa lưng chừng núi; thảng thốt về một Dòng sông em chấm nhỏ giữa cuộc đời rồi âm thầm xanh để nằm xuống trong buổi rừng cây trút lá. Và nên chăng quỳ xuống với Nguyễn Phan Quế Mai để xưng tội với Bầu trời trắng.

Tiếng khóc của sự khổ đau vẫn nằm ngoài trang giấy/Sự bất công thản nhiên tung tẩy/ Ta quỳ dưới mưa/ Xưng tội trước bầu trời trắng.

***

Không Cởi gió không hề là tiếng lóng của những thiên thần và những con quỷ [4] mà là tất cả những gì được sinh ra với đôi cánh và cất lên tiếng hát [4]. Nguyễn Phan Quế Mai đã hát về nụ tình của mình hát ru con hát câu ví dặm quê nhà thương mẹ thương cha hát cho tháng tư mùa hoa gạo đỏ hát những tên đất tên miền để Thăng Long Sài Gòn nối một đường bay dặm dài thân thiết. Tình yêu chấp cánh cho những vần thơ xanh như ngọc. "Ngực phố" là Mọi con đường dẫn đến Rome/ Mọi ý nghĩ dẫn em về anh/ Đi mãi đi mãi không mòn cảm giác. Biển nhất định sẽ không bao giờ cạn Không còn nỗi đau không còn biển cạn/ Chỉ có em và con phẳng lặng yên bình /Và nhịp thở bình minh sẽ theo ngực em chảy qua môi con tình yêu mẫu tử (Biển hát). Và thi sĩ nhắn gửi với mưa trình tấu lên khúc ca sống Những giọt mưa ngân như rừng những giọt buông như biển/ những giọt mưa không quốc tịch/gõ vào tôi những cung bậc dương cầm ào ạt rì rầm tí tách/ xướng lên khúc ca sống; cũng không quên thầm thỉ tiếng cha ông ngàn năm sau trước Trăm trứng mẹ Âu Cơ những quả trứng vũ trụ/Và một ngày nở ta/Ta đẫm hương một chiều sen xanh mướt. Mẹ ru ta ngàn xưa tiếng Việt (Là Việt)

Đọc Cởi gió có lẽ không cần ngọn đèn soi của Phân tâm học Freud không cần cả kính lúp của Hậu hiện đại để phóng lên những ẩn ức ngờ hoặc cần một tấm lòng như họ Trịnh vẫn thường tấu lên mỗi ngày Sống trong đời sống cần có một tấm lòng...để gió cuốn đi. Tôi tin gió sẽ cuốn những vần thơ của Nguyễn Phan Quế Mai lên lửng lơ mây ngàn bay đi về đồng rơm rạ đi qua phố thị mặt đời để đời mãi mãi xanh. "Cởi gió" để bay và thi sĩ cứ phi vào hân hoan mọi ngày như thể với Lẳng lặng những thang âm bất tận xanh...

TP Hồ Chí Minh 22/3/2010

(Nguồn: Văn Nghệ)

[1] Linh hồn của chủ nghĩa Hiện đại (bài phỏng vấn của Achitectural Record với Tadao Ando)
[2] Lý thuyết về ngôn ngữ của Ferdinand de Saussure
[3] Bài kệ của Mãn Giác thiền sư đời Lý với hai câu kết cô đọng một triết lý nhân sinh: Đừng tưởng xuân tàn hoa rụng hết/ Đêm qua sân trước một cành mai
[4] Hai trong 52 định nghĩa về thơ của Lawrence Ferlinghetti

More...

Mai Văn Phấn với "Bài học" một phong cách hậu hiện đại

By Vĩnh Phúc- Lê Vũ

 

Dòng thơ Hậu hiện đại vẫn đang là đề tài nóng cho cả hai cánh tả và hữu.

Gửi lại đây Lời bình về  Bài Học của Mai Văn Phấn như một chia sẻ với các bằng hữu quan tâm đến việc đổi mới thi ca .


"Bài học"& Phong cách Hậu hiện đại


Bài học


Cánh và khuỷu tay vẫn cứng

Từ cổ tay xuống đến ngón phải mềm

Đạo mạo múa tay trong bị


Tôi học bài này từ nhỏ

(Một lần bị khinh như mẻ

Thằng đạo mạo đạp mình xuống lề đường

Cạch đến già!)


Đạo mạo giết một con muỗi

Đạo mạo phát biểu chung chung

Đạo mạo nghiêng mình trống rỗng

Đạo mạo lấy trộm áo mưa

Đạo mạo thở mùi hôi vào miệng người khác

Đạo mạo bọc nhầm một chiếc răng sâu

Đạo mạo tiểu tiện nơi công cộng

Đạo mạo xụt xịt trong khăn mùi xoa

Đạo mạo chỉnh lại con c... trong túi quần nơi hội họp

Đạo mạo xỉ mũi vào cửa kính

Đạo mạo moi tiền của gã ăn mày

Đạo mạo nghe trộm điện thoại

Đạo mạo nhìn ngực chị em trong đám tang

Đạo mạo ký tên vào công trình khoa học

Đạo mạo làm thơ tình khi đã liệt dương

Đạo mạo thả virus vào e-mail người khác

Đạo mạo đánh tráo bài thi

Đạo mạo tiêu tiền âm phủ

...


Cánh và khuỷu tay vẫn cứng

Từ cổ tay xuống đến ngón phải mềm.

  ( Trích Tập thơ "hôm sau"- NXB Hội Nhà Văn 2009 )


Hiện thực thậm phồn (hyper-reality
) ăm ắp nhếch nhác với đa tầng biến dịch rối loạn với nhân quyền tính dục  bạo loạn máu me đồng tính tâm thần tham nhũng nghèo đói ...thì chuyện " đạo mạo" ký văn bản dây máu ăn phần ký hợp tác lâu dài ký mua ký bán cả người ngợm trời biển ...chỉ là chuyện vặt nên chi ký một công trình khoa học đánh tráo bài thi    bày vẻ làm thơ tình khoe của khi đã liệt dương là chuyện ....cứ nhỏ như con thỏ. Cầm bút và phản biện do vậy là một nhu cầu tất yếu để xóa trắng hoài nghi những hoài nghi...

-----------

Lời Bình : Lê Vũ

Cánh chim bay qua trời chiều không để lại ngấn tích và thế giới những kinh vĩ tuyến đen đỏ thì ngập tràn giả tạo với những bản sao cả những bản nhân giống và đây là một hình mẫu :

Cánh và khuỷu tay vẫn cứng

Từ cổ tay xuống đến ngón phải mềm

Đạo mạo múa tay trong bị

Bài thơ mở ra với phác vẽ chân dung của hình mẫu "đạo mạo" đĩnh đạc đường bệ lấp lánh ánh vàng hào quang kiêm đủ cứng mềm thâu tóm cả âm dương trong cái bị càn khôn còn khuất lấp bao nhiêu bí mật chưa giải mã. Hình như ai cũng phải ngưỡng mộ cúi đầu truớc cái cung cách cánh và  khuỷu tay  cứng cổ tay & ngón tay mềm? Hình mẫu/ thần tượng được đặt lên bệ thờ chiêm ngắm cuối cùng sản phẩm của "cõi trên" thuộc đẳng cấp( caste) trưởng thượng khác biệt xa chừng bác nông dân bán mặt cho đất bán lưng cho trời cũng tuyệt không giống anh công nhân tay quay tay búa chị dệt vải se chỉ luồn kim. Họ ở đấy chăm chút bản thân mình nhưng những ngón tay co duỗi có gì đó máy móc giả giả . Ám ảnh treo lên với ngờ hoặc ...  

Hốt nhiên ánh vàng lấp lóa như bị bôi bẩn sạm lại một mảng vỡ lở lói của thần tượng rơi xuống khi kìa kìa bàn chân đạo mạo ló ra tung một cú đạp của bọn võ biền thô lỗ thích động tay chân.  

Thằng đạo mạo đạp mình xuống lề đường

Bề trên bị gọi bằng "thằng" đạo mạo cũng là "thằng" không khác. Tiếng cười bỗng lu lú đâu đó và đôi chân thần tượng run lên bần bật muốn ngã.  Cạch đến già ! Cạch đến già ! Nhà thơ sợ vì  Quỷ thần kính nhi viễn chi  người trên cũng chẳng mê chi mà gần. Đó là chuyện đời là lý sự muôn năm. Ngưu tầm ngưu mã tìm mã . Vét- tôn chơi cổ cồn chân đất chơi quần đùi chứ không thì loạn thế loạn tâm loạn nhịp. Đây là bài học đầu tiên mà Mai Văn Phấn gửi đến chúng ta bằng chính trải nghiệm của mình một kinh nghiệm đã phải trả giá nên thật đến 100% . Lở như có chung mâm cũng ly vỡ bình tan có đồng sàng cũng dị mộng. Trên với dưới cao và thấp là thuộc về giai tầng( classe) cần phân biệt rạch ròi bằng tiêu chí tiêu chí bên ngoài và phong thái bên trong.

Nghiêm trang mà tếu táo MVP xây dựng nhân vật của mình và cũng từng bước "giải trung tâm" xô đẩy hình tượng xuống bùn. Giơ cao đánh khẻ tung rồi hứng phết rồi va vết quẹt đập ghi rồi xóa xây rồi đập bỏ ngòi bút của nhà thơ thiên biến vạn hóa đeo đẳng tiếng cười và niềm hoài nghi triệt để. "Hậu hiện đại tháo gỡ vấn đề tha hóa bằng cách tháo gỡ luôn hiện thực" (Mikhail Epstein ) và MVP cũng từng lớp tháo gở mặt nạ của đạo mạo.

 

Đạo mạo giết một con muỗi

Đạo mạo phát biểu chung chung

Đạo mạo nghiêng mình trống rỗng

Nhà thơ lật cổ tay he hé cái bị còn niêm phong của đạo mạo. Này là cách ăn cách nói cách chìa tay ngả mũ . Họ thực sự có phong thái không nhầm lẫn với đám đông tầng lớp dưới . Cẩn thận và cẩn thận trong từng động tác nhấc tay chứ không phóng túng ung dung quờ quào kiểu bình dân học vụ và dĩ nhiên không thể hào sảng phát ngôn phát biểu như đinh đóng cột kiểu giang hồ ăn mặn nói ngay. Cả trong cách thế nghiêng/hạ mình cũng phải thận trọng nghiêng đúng tầm hạ đúng chỗ lưng khum đúng nếp ... Tuy nhiên cách " phát biểu chung chung" rồi "trống rỗng" kia có cái gì đó bỗng gây nghi hoặc ? Bức màn hoài nghi vén dần lên từ một góc sân khấu. Phải chăng đạo mạo nói kiểu ậm ừ gù gật vừa để lừa phỉnh và đồng thời giấu dốt còn cách thế nghiêng đầu ngả mũ lịch thiệp cung nghiêm kính cẩn kia đích thị là  cách quy lụy người trên đè bẹp dưới ? Hình tượng ít nhiều đã méo mó và người đọc ở trong tâm thế ba phần hoang mang mấy phân lưỡng lự nên niềm kính trọng ban đầu trở thành xộc xệch. Hoài nghi cắm xuống cột mốc định vị.

            "Thơ trước hết là cuộc đời sau đó mới là nghệ thuật". (Biêlinxki). Vâng MVP đang nói chuyện cuộc đời bằng cách thế  nghệ thuật của mình . Không sơn quét tô vẽ bằng những ẩn dụ ngoa dụ MVP chắt lọc sàng sảy hiện thực chọn lấy những chi tiết ‘ cứ như nó là" và ghi lại bằng ngôn ngữ đời thường không biểu tả những màu mè mỹ cảm cảm xúc được giảm trừ tối đa.  

Đạo mạo lấy trộm áo mưa

Đạo mạo thở mùi hôi vào miệng người khác

Đạo mạo bọc nhầm một chiếc răng sâu

Đạo mạo tiểu tiện nơi công cộng

Bây giờ thì không còn là cú lật cổ tay nhưng là cú giật chỏ vào hông sườn địch thủ. Mai Văn Phấn đã  thực sự "giải trung tâm" hạ bệ thần tượng ban đầu cùng một cách khi người ta kéo đổ những khối nhà cao tầng tại thành phố St Louis bang Missouri năm 1972 ( 1 ). Thượng Đế đã chết  mọi chân lý đều mang tính hình ảnh biểu tượng là những ẩn dụ hoán dụ những ảo tuởng bị lảng quên (2)  Quàng vào cổ nhân vật trung tâm của mình tấm băng rôn loang lổ sàm sít hôi hám ngu dốt phi nhân cách  MVP đã đồng hóa đạo mạo với bầy đàn dưới đáy xã hội  : cũng vung vải trộm cắp vặt phóng uế vỉa hè rồi phùm phum thở hơi bẩn thỉu ... Rõ ràng đạo mạo cũng là thằng không khác và tiếng cười giễu nhại vang lên trong chuổi thanh âm ong óng đạo mạo đạo mạo những đạo mạo và ta mơ mang mơ máng mơ mịt mịt thực giả đen trắng xấu tốt.

Hoài nghi là tâm thế châm biếm (irony) nhại giễu (parody) là giọng điệu của Hậu hiện đại và MVP góp giọng nói của mình ở đây một cách sắc nét

Đạo mạo xụt xịt trong khăn mùi xoa

Đạo mạo chỉnh lại con c... trong túi quần nơi hội họp

Đạo mạo xỉ mũi vào cửa kính

Đạo mạo moi tiền của gã ăn mày

Đạo mạo nghe trộm điện thoại

Đạo mạo nhìn ngực chị em trong đám tang

Người họa sĩ biết chọn chi tiết làm nên bụi vàng của tác phẩm (Pauxtopxki). còn nhà thơ Mai Văn Phấn là võ sĩ nhà nghề biết chọn đúng thời cơ tung ra một cú nốc ao. Thần tượng cánh và  khuỷu tay  cứng cổ tay & ngón tay mềm đã ngã chổng gọng và tiếng cười lần này thì không còn/ không cần kìm nén cứ toang toác toang hoác cả miệng. Giễu Nhại (Parody) ở đây là một sự giễu nhại đôi một sự giễu nhại có ý thức về chính sự giễu nhại nên giọt lệ chảy ra từ tiếng cười: Đạo mạo nhìn ngực chị em trong đám tang. Ôi đời đến thế thì thôi! Tôi nhớ Nguyễn Công Trứ và những Kẻ Sĩ một thời đã qua lấy nhân gian làm việc của mình   tâm đầy chính khí bụng đầy kế sách Kinh luân khởi tâm thượng/ Binh giáp tàng hung trung (3) mà muốn khóc cho những tên đạo mạo hôm nay chỉ biết chú ý cái trong đũng quần thế nào cho phổng phao vò đầu bứt tóc kiếm kế moi tiền ăn mày nói năng thậm thụt đầy bụng bia bọt hải sản chỉ giỏi dâm đãng giả trá giả hình vờ vịt.

 

Vì lợi vì danh vì địa vị họ sẵn sàng ký & ký không cần biết hậu quả.

 

Đạo mạo ký tên vào công trình khoa học

Đạo mạo làm thơ tình khi đã liệt dương

Đạo mạo thả virus vào e-mail người khác

Đạo mạo đánh tráo bài thi

Đạo mạo tiêu tiền âm phủ

Vẫn một giọng giễu nhại MVP biến cuộc thế này thành phi lý là không có gì nghiêm trọng và mở ra những khả thể nhìn vào hiện thực. Đây là một cách nhìn mới là cảm quan hậu hiện đại. Hiện thực thậm phồn (hyper-reality) ăm ắp nhếch nhác với đa tầng biến dịch rối loạn với nhân quyền tính dục bạo loạn máu me đồng tính tâm thần tham nhũng nghèo đói... thì chuyện "đạo mạo" ký văn bản dây máu ăn phần ký hợp tác lâu dài ký mua ký bán cả người ngợm trời biển... chỉ là chuyện vặt nên chi ký một công trình khoa học đánh tráo bài thi bày vẻ làm thơ tình khoe của khi đã liệt dương là chuyện... cứ nhỏ như con thỏ. Cầm bút và phản biện do vậy là một nhu cầu tất yếu để xóa trắng hoài nghi những hoài nghi. Trong "Phác thảo ở bề mặt cuộc sống" Inrasara cũng kịp thời ghi nhận đám đạo mạo những cái mặt nạ những tên người máy cứng đơ với nụ cười nửa miệng:

 

Những bộ mặt nghiêm trang nghiêm nghị

tôi thấy chúng thật nghiêm trọng

bộ mặt cứng đơ núp sau mặt nạ trang trọng

chúng đang giết chết văn hóa và làm thứ văn hoá chết

Nội dung phản ánh những "Bài học" MVP muốn gửi đến nhân gian qua bài thơ đã quá rõ ràng có lẽ không cần phải diễn giải hay ghi chú. Vấn đề tôi lưu tâm ở đây là thi pháp bút pháp thể hiện. Hậu hiện đại coi chừng là Hậu hại điện khi  rêu rao tính dục bầy đàn nam nữ chuồng cỡi khoe mông má thịt đùi là chửi bứa bừa bằng tất cả giọng điệu chợ búa là nhân danh giải trung tâm tháo gỡ cấm kị (tabou) để phóng trút vào thiên hạ đủ thứ ô uế tạp chất. Không "Văn chương có loại đáng thờ và loại không đáng thờ. Loại không đáng thờ là loại chỉ chuyên chú ở văn chương loại đáng thờ là loại chuyên chú ở con người. (Nguyễn Văn Siêu). Nếu cứ cố tình nhắm mắt làm mới đổi mới bất chấp phương tiện bất chấp cứu cánh mặc kệ người đọc thì CÁI MỚI đó liệu ai sẽ chấp nhận và dung nạp? 

Đạo mạo chỉnh lại con c... trong túi quần nơi hội họp

MVP ở đây không tránh né đụng chạm đến những chi tiết trần truồng (nếu chi tiết thực sự đắt giá) cũng sẵn lòng dùng ngữ ngôn dung tục đời thường thực sự không dị ứng không tách biệt phân cấp văn hóa cao/ thấp nhưng vẫn không bôi bẩn khuôn mặt thơ. Cho nên vấn đề theo tôi là LIỀU LƯỢNG là CÁCH DÙNG ngôn từ đúng chỗ đúng nơi hợp văn cảnh thì Hậu hiện đại sẽ không làm người đọc ngoảnh mặt đi. Tôi không tin có bao nhiêu người đồng cảm với những giọt nước đái tí tách vàng hổ phách của Nguyễn Thị Hoàng Bắc dù đã nhiều nhà phê bình cất tiếng hưng phấn ngợi ca như một phong cách hậu hiện đại mới mẽ.

 

tiếng nước đái /nhỏ giọt/ trong bồn cầu tí tách/ thứ nước ấm sóng sánh vàng
hổ phách/ trong người tôi tuôn ra/ phải rồi/ tôi là đàn bà (Ngọn Cỏ)

"Bài học" kết thúc phơi ra thành tiếng cười dài tiếng cười đầy nghi hoặc trong cái thế giới những bản sao áy náy làm người:

 

Cánh và khuỷu tay vẫn cứng

Từ cổ tay xuống đến ngón phải mềm.

Giễu Nhại theo Hutcheon là tính "tự ý thức tự tương phản tự giảm thiểu" cho phép nhà thơ đặt những câu hỏi về nguyên bản sáng tạo nghệ thuật câu hỏi về giá trị căn cước bản thể cũng như mọi câu hỏi khác về ngày hôm nay và MVP đã tận dụng đẩy đến mút cùng của nhại giễu khi cắt phăng hiện thực bằng một nhát dao ngọt đến đầm đìa. 

 

Với tập "Hôm sau" mà "Bài học" là một thí dụ MVP đã vượt qua chặng đường cũ trưởng thành lên trong nhận thức thế giới với cảm thức hậu hiện đại. Nhà thơ thực sự đã tiếp cận thành công với người đọc thông qua văn bản gợi cho họ một cách nhìn hiện thực chào đón họ bằng nụ cười ý nhị và tôi tin MVP sẽ được đón nhận dù đó là cánh bài xích Hậu Hiện đại.

 

Nhưng cuối cùng phải chăng nên suy nghĩ như nhà văn Thạch Lam "văn chương là một thứ khí giới thanh cao và đắc lực mà chúng ta có để vừa tố cáo và thay đổi một cái thế giới giả dối tàn ác vừa làm cho lòng người đọc thêm trong sạch và phong phú hơn". Phải chăng không cần phân biệt chủ trương với trường phái hiện đại hay cổ điển mà nên chú tâm cái trong sạch và phong phú hơn của tâm hồn người?

Cam Ranh 27/10/09- LV

Ghi chú:

1- Một đoạn trong bài thơ Kẻ Sĩ của Nguyễn Công Trứ

Kinh luân khởi tâm thượng

Binh giáp tàng hung trung.

Vũ trụ chi gian giai phận sự

Nam nhi đáo thử thị hào hùng.

Việc chính trị đã định sẵn trong lòng; Việc giáp binh đã sắp sẵn trong bụng; Việc đời đều coi là phận sự của mình; Làm trai như thế mới đáng mặt hào hùng.

2- Mốc thời gian đuợc xem như chính thức mở ra thời kỳ hậu hiện đại.

3-  Quan điểm của Friedrich Nietzsche.


 

More...

Lê Mai Thao & Nỗi buồn màu cà phê sữa

By Vĩnh Phúc- Lê Vũ

Đêm mưa đọc tập thơ "Về Núi"  của người bạn blogger Lê Mai Thao gửi tặng nghe khúc hòa tấu Appassionata của Secret Garden bỗng thấy dờn dợn buồn nỗi buồn Lê Mai Thao màu cà phê sữa. 

Ngồi viết một bài bình nhỏ về bài thơ Phút Giây rồi lại ngẫu hứng soạn thành khúc nhạc. Gửi lại đây chia vui với LMT và bạn bè .


KHÚC HÁT PHÚT GIÂY

Thơ : Lê Mai Thao

Nhạc : Vĩnh Phúc


Lê Mai Thao và Nỗi Buồn màu cà phê sữa


Phút giây


Hãy ở yên một chỗ

Buồn ơi!

Đừng cựa mình tách vỏ


Ta đâu là trẻ nhỏ

Sụt sùi tiếc khi chiếc kẹo rơi

Cũng không là cơn gió

Hoang hoải lang thang cuối chân trời.


Ngày như chiếc lược ngà biếng chải

Nằm im nơi giá gương

Ngắm bức tường

rêu lở.


Đừng hoang vu trong niềm thương mến

Ngày đêm yêu dấu với nỗi buồn này

Ta nâng trên tay

Giai điệu ghi ta cuối cùng run rẩy

Khẽ ngân lên một nốt thanh yếu đuối

Rồi quên.

     ( Trích tập thơ Về Núi - Lê Mai Thao - NXB Hội Nhà Văn Quý III/09 )


Lời bình của Lê Vũ

 

Nhân gian vốn buồn buồn đi từ thiên thu cội nguồn buồn về từng ngõ quê lầm lụi những góc phố mặt người eo óc . Buồn áo cơm lưng cha cõng nắng buồn mắt mẹ những chiều biển động buồn nhân sinh lừa lọc phĩnh phờ buồn nhân nghĩa thị phi điên đảo...Buồn như một thuộc tính phận Người chiếc bóng đeo đẳng của thế nhân. Người họa sĩ thường vẽ nỗi buồn bằng xám xịt tro than bằng đục ngầu sóng lũ bằng nhoèn nhoẹt đỏ của bùn đất bằng màu đen tang chế còn nhạc sĩ thì ghi giai điệu nỗi buồn bằng chuổi thanh âm "hực hực lựt xựt hậm hực chọ chẹ tong tóng lịch kịch"...Chỉ nỗi buồn nhà thơ Lê Mai Thao ( LMT )là đặc biệt không the thía không thui đen nỗi buồn màu cà phê sữa... Đó là nỗi buồn sớm mai dậy mặt trời đỏ chiếc thìa khuấy nhỏ nhẻ và ngậm trên môi chút đắng có vị ngọt.

Hãy nghe Mai Thao vỗ về mơn trớn nỗi buồn mình :

Hãy ở yên một chỗ

Buồn ơi!

Đừng cựa mình tách vỏ

Tôi chợt nhớ F. Sagan và lời chào " Bonjour Tristesse" ( Buồn ơi Chào mi ). Ừ là một lời chào một gọi mời im lặng và MT đã kiến trúc mình trong nỗi lặng im buồn khi thức ngộ : nếu hoa cỏ bốn mùa mọc vào đất vào trời buồn gieo mầm vào trái tim người rồi chờ ngày cựa mình tách vỏ. Đó là quy luật tất yếu và bất biến. Trịnh Công Sơn cũng từng hát ca yêu dấu với cuộc đời này và chấp nhận " loanh quanh chi cho đời mỏi mệt ". Không thể tránh thì đành sống chung như Miền Trung rồi đồng bằng Nam bộ cũng / cùng sống chung với lũ. Nước hãy khoan dâng tràn Buồn hãy khoan vội lớn Mai Thao nói với mình hay với mỗi chúng ta ?

Ta đâu là trẻ nhỏ

Sụt sùi tiếc khi chiếc kẹo rơi

Cũng không là cơn gió

Hoang hoải lang thang cuối chân trời.

Trong thực tế việc nhận chân ra nỗi buồn và chấp nhận nó để như nhiên tịnh tại thật ra không hề dễ dàng. Đại thi hào Lý Bạch còn phải túy lúy một đời buồn và kêu rêu " xử thế nhựợc đại mộng" ( cuộc đời giấc mộng lớn) để cuối cùng tự trầm tìm bóng trăng duới đáy sông. Không Lộ thiền sư lại trèo lên núi cao thổ ra " trường khiếu nhất thanh hàn thái hư" ( thét lên một tiếng lạnh đất trời ) còn hôm nay giữa ngỗn ngang lem luốc cuộc trần bày biện  bao nhiêu phản kháng phản biện rồi máu chảy nước mắt ... Thức ngộ của Mai Thao khởi đi từ một hồi tưởng của tuổi thơ : trẻ nhỏ và chiếc kẹo.  Niềm vui và sự mất mát cuối cùng là hai trong một ; không có không mất không có vui sẽ không cần buồn không có hợp không tan không gần thì làm gì có ly biệt. Trẻ nhỏ có thể sụt sùi khóc tiếc nhưng người lớn rồi chấp nhận thôi . Một lần nữa MT lại thủ thỉ và tôi nhận ra đây là một quan điểm minh triết rất đời thường mang màu sắc Đông phương là dung nạp và cảm hóa để không khóc quá không đau quá không vui quá cũng không buồn quá. Chuyện đời sinh tử biệt ly thất tình lục dục nếu cứ ám ảnh ám thị   thế gian này còn chăng là một biển lệ cứ mà vơi đầy. Thôi hãy làm con gió lang thang đi như nhiên mà sống thong dong mà tồn tại .

            Nỗi buồn của nhân sinh như thế có thiên hình vạn trạng mang nhiều khuôn mặt dị biệt. Có nỗi buồn thuần  vật chất   có nỗi nhọc nhằn tinh thần. Nỗi buồn của người nghèo & nhà giàu cũng không giống nhau và rồi giới tính trẻ già nỗi buồn cũng không chung nhất. Ngày xưa Nguyễn Tất Nhiên thanh xuân nghèo khó nên đi tìm Tình cũng khốn khó buồn :

Tình cũng khó theo thời cơm áo khó

Ta dìu nhau đi dưới bóng nợ nần

Và : anh gọi cà phê đen bởi hụt tiền cà phê đá

Vật chất và tinh thần cùng cư trú chung một nỗi buồn. Hôm nay với cô giáo MT thì cơm áo không khó mà là tình khó .

Ngày như chiếc lược ngà biếng chải

Nằm im nơi giá gương

Ngắm bức tường

rêu lở.

Nếu người thiếu phụ của Trương Cữu Linh * tư quân như nguyệt mãn / dạ dạ giảm thanh huy thì MT cũng nhớ chàng để lược ngà biếng chải nhan sắc không soi vào gương mà vào bức tường rêu lở tháng ngày mòn hơi . Đó cũng là tâm trạng của bao nhiêu thơm hương một thời trong "Luân hồi nại hà xứ" của Ngô Văn Tao :

Trà thất ức cố nhân

Xuân lai phong lạc cựu thiên hương

Luân hổi nại hà xứ

( Nhắp chén trà nhớ người thương

Gió xuân rời rụng thơm hương một thời

Nào đâu còn thấy bóng người

               Vĩnh Phúc - tạm dịch )

Một chiếc lược và dòng tóc xây thành nỗi buồn và bức tường rêu lở là tháng ngày băng băng phi trơ mốc nhan sắc. Thật tội tình cái cơn cớ tình nhưng cũng the thắt thấm thía. Nhưng không MT không khóc không vật nài không nỗi loạn không làm cho con tim máu chảy mà nằm im giá gương vì hiểu ra vần vò chi những bàng hoàng :

Đừng hoang vu trong niềm thương mến

Ngày đêm yêu dấu với nỗi buồn này

Ta nâng trên tay

Giai điệu ghi ta cuối cùng run rẩy

Khẽ ngân lên một nốt thanh yếu đuối

Rồi quên.

Thơ khép lại rồi những giọt gầy guitare dán lên nỗi nhớ cố bung phá để mà tàn hơi cố ngân lên rẩy run thanh âm yếu đuối rồi tan mất khoảng hư vô tịch mịch. Đó là định mệnh cũng là hai cực đối đãi của cõi nhân sinh: có ngày có đêm có yêu dấu & buồn đau có ngân lên rồi lịm tắt. Phải chăng " đừng hoang vu" là lời nhắn gởi của Mai Thao với nhân gian : mở mắt để không đi lạc mê u trong yêu dấu kiệt cùng. Nhân thế là một ma trận đồ chỉ một nhón chân nhầm lạc thì hận mang mang sầu mang mang .

            Thế đó Phút giây là một khoảng lặng của tâm tư mở ra cả một chân trời quán tưởng minh triết rất dung dị một bài thơ nhỏ gói lại một ý lực sống đầy vun thâm nghiêm nhuần nhị . Trơng thơ có cả tĩnh mà động ( Đừng cựa mình tách vỏ) có quá khứ hiện tại và tương lai dịch chuyển. Từng cặp hình ảnh : chiếc kẹo & cơn gió lược ngà & giá gương bức tường & rêu lở...đi qua ngày & đêm hôm nay và hôm mai ...Thơ cũng từ bóng tối nỗi buồn bước vào vũng sáng ngộ giác từ khởi động rồi kết thúc từ nhớ đến quên ...Hơn thế Phút Giây là tâm thức bóng hình của Mai Thao giữa bao nhiêu biến dịch của một thế giới chuyển mình từng phút giây giữa một cõi người đầy ắp những ngờ vực đa đoan. Mặc kệ Hiện đại & hậu hiện đại mặc kệ hoài nghi- như cái nền  tảng của cảm thức Hậu hiện đại-  Mai Thao có niềm tin của riêng mình có cả thi pháp thể hiện lối tư duy của mình: rất cổ điển mềm mại mà không cũ trong những hình ảnh con chữ đã bước đầu mới  :

Ngày như chiếc lược ngà biếng chải là một cách diễn đạt nỗi buồn bằng những liên tưởng không mòn sáo. Cả tiết tấu cũng thoát ra đuợc cái nhịp 

2-2-3  từ thời Đường Luật đến Thơ mới . Có thể dẫn một đoạn cụ thể nhịp biến đi trong từng câu thơ theo kịp cảm xúc nội tại :

Ngày như chiếc lược ngà biếng chải ( 1-4-2 )

Nằm im nơi giá gương ( 2-3 )

Ngắm bức tường( 1-2 )

rêu lở. ( 2 )

Tôi đọc Phút Giây trong đêm mưa Cam Ranh nhắp một ít nỗi buồn Mai Thao trong tách cà phê sữa nghe tiếng Violon chậm buồn khúc Appassionata của Secret Garden  mà những quãng hai đi lên cứ ngờm ngợp như sóng rồi vút lên đầy vun thót vót để kết dính vào đỉnh trời mây trắng và lòng thật bình yên như thể. Cám ơn Mai Thao đã dành cho một chậu hoa hồng **

Đêm 23/10/09 - Lê Vũ

-----------

Ghi chú :

 * Nguyên bản bài thơ của Trương Cữu Linh

Tự  Quân chi xuất hỹ  
Tự quân chi xuất hỹ
Bất phục lý tàn ky.
Tư quân như nguyệt mãn
Dạ dạ giảm quang huy

-------------------------------

Tchàng ra đi  

Khung cửi nhện giăng

Nhớ chàng như trăng

Hao gầy thanh sắc

Vĩnh Phúc tạm dịch

** Chữ của Ferlinghetti  khi định nghĩa về thơ <object width=

" title="
" class="ltFlashPlayer" />

<object width="300" height="270"><param name="movie" value="http://www.nhaccuatui.com/m/yLKpwE2aZq" /><param name="quality" value="high" /><param name="wmode" value="transparent" /><embed src="http://www.nhaccuatui.com/m/yLKpwE2aZq" quality="high" wmode="transparent" type="application/x-shockwave-flash" width="300" height="270"></embed></object>

More...

Vĩnh Phúc & Tập thơ Những Ngã Gió

By Vĩnh Phúc- Lê Vũ

 

Vừa qua người bạn văn - blogger Đặng Văn Sinh đọc tập thơ Những Ngã gió của Vĩnh Phúc đang ở tập bản thảo ( dự kiến xuất bản năm 2009 ) và viết một bài chia sẻ rất sâu sắc . Xin cám ơn Nhà văn Đặng Văn Sinh .

Gửi lại đây chia vui với bạn bè

Mời xem trang nhà của Đặng Văn Sinh : http://dangvansinh.vnweblogs.com/post/11022/190626


ĐẶNG VĂN SINH


CHÚ GÀ TRỐNG GÁY VỠ MẶT TRỜI


( Đọc  tập bản thảo "Những ngã gió"
* của Vĩnh Phúc )

                                                                                         

 

"Những ngả gió" không đơn thuần chỉ là tập thơ mang màu sắc Hậu hiện đại phá vỡ kết cấu ngôn ngữ truyền thống  như một cố gắng tìm tòi theo dòng Tân hình thức mà còn ở khả năng biểu đạt khá đa dạng những biến thái của xã hội công nghiệp chưa  hoàn thiện nhưng đã có biểu hiện suy thoái.

Một trong những đặc trưng của chủ nghĩa Hậu hiện đại là tính hoài nghi cộng đồng với những khái niệm không phải bắt nguồn từ nhận thức lý tính mà mang tính đột biến quy chiếu từ những góc nhìn hiện sinh làm biến dạng hiện thực thành thứ hiện thực hư vô hoặc hiện thực cực thực. "Những ngã gió" tuy cũng xuất phát từ nguồn nguyên liệu hiện thực nhưng cái hiện thực được phơi bày trước mắt chỉ là thứ ảo giác. Hiện thực được ẩn tàng dưới lớp vỏ phi lý của loại tư duy phi logic lối suy tưởng ngược. Vì thế không thể tìm thấy sự dễ dãi trong ngôn ngữ biếu đạt. Trong mỗi câu thơ Vĩnh Phúc đều đặt vào đó một ý tưởng một triết lý nhân sinh. Các chất liệu cấu thành thơ ở đây vừa mang tính bình dân lại vừa siêu hình bí hiểm. Nó cũng là một dạng cấu trúc ngôn ngữ đặc trưng đại diện cho một trường phái thơ ít nhiều mang tính nổi loạn.

Những hiện tượng đời sống cùng vấn nạn nhân sinh trong một cộng đồng xã hội thiếu vắng điểm tựa tinh thần mù mờ về văn hóa khủng hoảng nhân cách được hình tượng hóa bằng ngôn ngữ thơ thông qua những lát cắt bất chợt của một cây bút từng trải. Yếu tố triết luận cho dù đôi lúc thái quá vẫn là cái nền khá vững chắc hỗ trợ cho những ý tưởng đột xuất. Cách tư duy của Vĩnh Phúc thường là đi từ khái quát rồi đến cụ thể từ vĩ mô đến vi mô mang tính chiêm nghiệm. Đặc điểm hiện sinh trong thời Tiền công nghiệp Việt Nam nhưng lại là Hậu công nghiệp của thế giới văn minh luôn có một khoảng cách. Sự không tương thích về những định chế dường như đang tạo nên những giá trị khập khiễng thiếu bền vững là nguyên nhân của sự mất ổn định. Công thức đi từ khái quát đến cụ thể từ số phận cộng đồng đến thân phận con người luôn được quán xuyến trong toàn bộ tập thơ. Về mặt logic hình thức Vĩnh Phúc không diễn đạt theo theo phong cách cổ điển dựa vào trình tự đoạn mạch mà kết cấu thường bị phá vỡ câu văn đảo ngược ý tưởng thật lồng trong ý tưởng giả trật tự cú pháp đổi chiều gây nên hiệu ứng thẩm mỹ khác nhau trong tư duy đối tượng tiếp nhận.

Đọc "Những ngã gió" phải biết gạt bỏ lớp sương khói lờ mờ phủ lên những dòng chữ phi lý bí hiểm. Khách thể và chủ thể ý thức và vô thức thời gian phi tuyến và hữu tuyến hiện thực và ảo giác luôn là những đại lượng biến động vô thường nhưng tựu trung đều có cùng một hằng số văn hóa. Chúng là những vòng tròn đồng tâm tạo nên những quỹ đạo lồng vào nhau chi phối các giá trị điều tiết mọi quan hệ.

Các phạm trù không gian thời gian lịch sử đạo đức văn hóa tình yêu hôn nhân trong quan niệm nhân sinh của Vĩnh Phúc đôi khi chỉ là những ý niệm giả tưởng. Con người Hậu hiện đại có vẻ như đang bị đột biến gene tiến hóa thêm vài bậc về sinh học nhưng lại thụt lùi vài bậc về văn hóa đạo đức. Nói cách khác với "Những ngã gió" con người không còn là cá thể đơn lập thuần túy mà não trạng đã bị lập trình tình yêu không còn thiêng liêng trong niềm đam mê vô vị lợi. Nền văn hóa thứ cấp cùng với thứ ngụy thuyết được rêu rao như là chân lý Thượng Đế đã biến con người thành những kẻ hoài nghi vĩ đại.  Vậy mà cái không gian hiện sinh nửa thiên đàng nửa địa ngục ấy bằng phép thù thủy vẫn còn đủ sức mê hoặc những kẻ cuồng tín hoặc nhẹ dạ cả tin. Không còn nghi ngờ gì nữa "Những ngã gió" là một cách nói mà ở đấy người đọc có thể tìm thấy phiên bản không mấy "nghiêm chỉnh" của mình có khi chỉ qua một cái hắt xì hơi hay nụ cười nhòe nhoẹt của cô gái điếm sau một đêm ế khách.

Để thích ứng với hoàn cảnh con người mặc nhiên hình thành quán tính mặc kệ sự biến động của dòng đời. Anh ta cần một không gian ảo một trạng thái quán tưởng vô định hình mà cái phông của nó là thiên nhiên trong dạng thức nguyên thủy (cánh đồng cơn giông hạt mưa...) để tư duy về ý nghĩa của tình yêu xem tình yêu là nơi trú ẩn an toàn cuối cùng :

mặc kệ những chính trị gia và những mưu đồ lũng đoạn

mặc kệ những ngụy tín ngụy biện

tôi vác tôi đi về quê chân trần lòng chân thật

vệt nắng xiên ngang vườn ổi

lưng áo mẹ mồ hôi cánh tay trần em thắp trắng

tham nhũng ở rất xa tham quyền như mây lặng

chú ve không nhả điệu sầu của bất cập...

                                          (Từ cánh đồng dưới cơn giông)

Ký ức về cuộc chiến hai mươi năm trong "Bên ni một cuộc chiến" cũng nằm trong mạch tư duy trên. Hình ảnh bà mẹ thời hậu chiến cần mẫn ngồi khâu những vết thương "vá vào chiều những tàn tích khúm núm" không xuất phát từ hiện thực khốc liệt của máu và nước mắt mà được đẩy lên ở cấp độ tư tưởng. Mọi vết thương thời gian có thể chữa lành nhưng vết thương tâm hồn hằn vào ký ức bởi giấc mộng phiêu lưu của những kẻ máu lạnh đẩy đồng loại vào những cuộc chiến huynh đệ tương tàn hủy diệt cả một nền văn hóa thì khó mà hàn gắn được. Hình ảnh đứa cháu ngồi theo quán tính chiến tranh mà người bà không thể nào sửa được là một trạng thái bệnh lý được khái quát thành triết lý.

Trong "Lạc" "Ao nhà" "Nỗi buồn đất đá"...người đọc nhận ra trạng thái tâm lý con người biến dạng đáng kể dưới áp lực cuộc sống pha tạp đủ màu sắc. Thời đại tiền công nghiệp xuất hiện muộn song hành cùng với thể chế trái quy luật tự nó sinh ra những hệ lụy. Ở đây các mối tương quan ở cả hai thái cực được xem như cân bằng. Thói kiêu ngạo giai cấp tập tính quen dùng giảo ngữ trò chơi quỷ biện đang trở thành thời thượng. Người ta có thể ngụy tạo ra đủ thứ giá trị kể cả đạo đức trừ lương tâm nên những mặt hàng như nịt ngực hoặc băng vệ sinh phụ nữ được đặt bên cạnh những tuyên ngôn bịp bợm không có gì là nghịch lý. Thế giới đang bị phân rã tâm hồn bị đánh tráo những mảnh vỡ của trật tự đan xen va chạm chèn ép nhau trong sự vận động hỗn loạn là dự cảm cho một sự đổ vỡ trên quy mô lớn. Thân phận con chim sẻ nâu bị cầm tù trong không gian ô nhiễm  chính là sự bế tắc của những công dân hạng hai hạng ba suốt đời bị lường gạt bởi những triết thuyết của một vài kẻ bệnh hoạn. Với "Nỗi buồn đất đá" "Dốc mài sắc đỉnh gió mù nhọn hoắt" tác giả bắt đầu bằng một sa mạc cát và kết thúc là nỗi cô đơn hoang tưởng. Đây là trạng thái siêu thực của một thế giới hỗn độn khô cứng chết chóc. Tất cả những điềm gở đó đều lắng đọng trong tiếng gà gáy báo hiệu một bình minh đau đớn. Tình yêu đi xuyên qua đất đá làm đất đá chuyển động. Đây có vẻ như là hiện tượng đóng băng tâm lý con người mất niềm tin nhìn thấy ảo ảnh trong cái nền siêu thực.

Quy luật của tình yêu cùng cách diễn đạt nó được Vĩnh Phúc lặp đi lặp lại với tần số cao. Hình ảnh bước nhảy của người thiếu nữ qua động tác nhón chân như là sự thăng hoa của quá trình vận động tâm lý. Cái nhón chân cũng là điều kiện cần để thay đổi lịch sử. Một khi cú nhảy thành công ( với người con gái điều này hoàn toàn không khó) mọi bí mật cuộc sống được hé mở. Khúc valse luân vũ chính là nhịp điệu hài hòa là năng lượng cuộc sống mà nguồn nuôi dưỡng nó chính là vẻ đẹp thanh xuân của  giai nhân.

Thơ nghiêng về triết luận quan điểm hiện sinh của tác giả biểu hiện khá rõ trong mạch tư duy về cái cô đơn sự vô nghĩa của cuộc sống nhưng vẫn khao khát tình yêu như là cứu cánh của kiếp nhân sinh. Phần lớn các bài trong "Những ngã gió" yếu tố Hậu hiện đại nổi lên như là phương tiện chuyển tải tư tưởng nghệ thuật thông qua đặc trưng ảo hóa số hóa hệ thống ngôn từ. Từ ngữ ở đây không chỉ mang nội hàm cổ điển mà nó còn tiếp nhận những chức năng mới khơi dòng chảy tâm lý định dạng những khái niệm mở rộng trường ngữ nghĩa. Cùng một từ "rỗng" tác giả liệt kê hàng loạt trạng thái: không gian rỗng thời gian rỗng một đám nhân quần rỗng và cuối cùng là tâm hồn rỗng. Đó chính là những dạng thức khác nhau của sự vô cảm bế tắc trong một xã hội mòn mỏi bởi căn bệnh trầm kha vô phương cứu chữa. Ở đấy lớp trẻ những chủ nhân ông tương lai sống không lý tưởng bởi đã bị nhồi nhét quá nhiều thứ lý thuyết bánh vẽ. Hình ảnh" mẹ ngồi nhai ký ức đồng trưa" và "Gió nam chạy trên bãi tha ma hoang phế" càng khẳng định bức phác thảo nhợt nhạt u buồn "ngày rỗng buồn lên mặt trống rỗng" là sự suy kiệt của tư duy thoái hóa tình yêu tha ma hóa đạo đức.

Đi tìm ý nghĩa cuộc sống luôn là khát vọng thường trực trong tâm tưởng. Bất chợt nhìn thấy bóng khói lam chiều nhà thơ liên hệ ngay đến bản chất thế giới với hàng loạt quy luật đối nghịch nhau trong sự vận hành vĩnh cửu. "Khói lam chiều" "cánh cò nhúc nhắc" gợi nhớ về khung cảnh thanh bình của thời xa vắng đồng hiện cùng nhịp điệu nhốn nháo thời hậu chiến với những xung đột ý thức hệ những lý thuyết chắp vá lởm chởm đang ngắc ngoải thở dài thở dài. Ở môi trường hỗn tạp ấy tư tưởng thối rữa văn chương ba xu tình yêu chụp giật là động lực làm nhân cách nhanh chóng suy tàn :

khói lam chiều khói lam chiều

chân đi mấy dặm quan hà nghi ngút

buồn con măt khói lam về đâu

mưa ướt mái hiên mưa đồng rơm rạ

...

chân mây khóc

thành lệ của đất nóng

nước mắt người bụi cay 

                                    (Bóng khói em)

Với cái nhìn hoài nghi lại được ẩn dụ nhiều tầng qua các hiện tượng như mây mưa sương khói... Vĩnh Phúc luôn biểu đạt một thứ hình ảnh phi truyền thống phi tự nhiên. Có thể đó là hiệu ứng của trạng thái cảm xúc siêu thực chơi vơi trong màn sương khói mông lung:

Hoàng hôn phi lộ thiên khúc nhạc sầu

Bỏ đi. Chân trời mẹ ngân ngấn đáy mắt con

                                    (Thu mưa)

Đó là thứ mùa thu phá phách phi nhân sinh đầy huyễn tưởng nhưng biết đâu lại "tiệm cận" được cái "Đạo" của thượng đế chăng? Vì lẽ đó trong "Em ơi mùa thu Hà Nội" dưới con mắt kẻ lãng du tác giả nhìn được tâm hồn người đất kinh kỳ chỉ qua một thoáng hồ Tây :

Hà Nội ngày cứ phi Hồ Tây mưa lao đao

Áo căng buồm chạy trắng một vai đầy

Anh lộ thiên phím tình kêu ngần ngại

Hà Nội rứt ruột anh mộng du xanh

...

Cuộc chữ chưa bày trăm năm đã cạn

Heo may gầy tóc xõa ngọn gầy hao

Rõ ràng đó là một Hà Nội được "siêu thực hóa" qua cách đảo trật tự chữ nghĩa cú pháp tạo được chiều sâu suy ngẫm bởi sự kết hợp cả các động thái nghe nhìn cảm trong một không gian thu lãng đãng huyền ảo.

Tuy nhiên đôi khi hình ảnh chỉ mang tính biểu tượng. Tác giả dùng thứ dơ bẩn để tẩy rửa dơ bẩn. Một ẩn ức tâm trạng được mã hóa dưới dạng "tro". Hiện thực biến dạng thành loại vật chất trần trụi mang hình hài đạo đức tín ngưỡng:

chữ trinh được cứu vớt khi bụi tro rửa mặt

ta bảo em sạch trong...

                                  ( Khi bụi tro rửa mặt)

Đến "Tháng bảy hoa hậu" yếu tố triết luận trong mạch cảm hứng hiện sinh làm câu thơ không còn giữ được tính chính xác ngữ nghĩa. Nó đã chuyển hóa nhảy múa trước sức nặng của đồng tiền. Cả một xã hội lên cơn co giật bởi những cuộc đấu xảo người đẹp thật giả lẫn lộn:

những phiên bản trợn trừng

tháng bảy mưa lõa thể màu trời biến sắc

...

nhan sắc đánh bóng mạ kền

nhân ái ngụy trang

lên ngôi hoàn vũ

Ở cấp độ sâu hơn trong không gian hiện sinh tác giả cảm nhận về sự "rơi" qua những dạng thức khác nhau nhưng đều có đặc điểm chung là trạng thái tâm lý được hình tượng hóa bằng âm thanh. Con sóng rơi người điên rơi quy luật tự nhiên bị đảo lộn:

hồn nhiên em nói lời đạo đức trên cái váy

ngắn cũn cỡn

trong quá khứ có thì tương lai. Phật hiện

ma quỷ mặc áo gấm búp bê nhựa

hát tụng ca vô lý những điều có lý

                                         (Rơi)

"Rơi" thực chất là thứ triết lý đổ vỡ về mặt hiện thực phi lý nhưng lại được nhận thức như là chân lý.

Man mác lãng đãng như sương mù lởn vởn trên đỉnh núi một sớm đầu xuân là đặc trưng của loạt bài thuộc loại "Gió Vu Lan" "Khúc xuân thổi hoang vu chi lạ" "Cỏ non năm mới"... Ở đấy chất ảo lấn lướt chất thực tâm lý phản ứng với khung cảnh thiên nhiên :

gió bò dốc tháp ảo tưởng

chốn vắng tư duy

...

tôi đuổi theo ngọn gió gõ

boong boong chuông chùa mùa Vu Lan trong suốt

                                        (Gió Vu Lan)

Trong chốn vắng cô liêu ấy người ta thông cảm hoàn cảnh bê bối của chàng nghệ sĩ lãng du không thể tự nuôi sống mình bằng sáng tạo nghệ thuật. Người tình bỏ đi anh ta bơ vơ trong chính căn phòng ổ chuột của mình:

mắt em xua gã đàn ông tôi khỏi bậc thềm

tay em xô thằng nghệ sĩ tôi nhào xuống vực

đàn với địch văn với vẻ bày trò

đói rách

tôi ôm đàn khúc xuân thổi hoang vu chi lạ

gãy canh

cạn đời...

                     (Khúc xuân thổi hoang vu chi lạ)

Trong cái nhếch nhác đến tận cùng người nghệ sĩ nhìn thảm "cỏ non năm mới" như là bức phác thỏa nghịch lý hoặc khúc biến tấu nhạt nhẽo. Ngay cả ngày tết người ta cũng phải núp sau mặt nạ để che đi sự thật không mấy tốt đẹp.

Khả năng tự đánh mất nhân cách của con người bởi những cơn mê sảng là hiện thực. Khi trật tự thế giới bị đảo ngược con sâu tượng trưng cho sự tha hóa của nhân tính chẳng khác gì con sâu trong "Biến dạng" của Frank Kafk. Những cặp phạm trù đối lập trong mối tương quan hiện sinh thực chất chỉ là những giả thuyết không bền vững. Con sâu cũng là quán tính là thứ nhân cách giả tạo trong đời sống cộng sinh. Hình ảnh lũ kiến vong thân bên ly cà phê úp ngược chính là một dạng thức vật chất được cách điệu thành thứ tư tưởng bạc nhược:

dòng đời chảy dưới mây trôi

buồn đôi môi

chú gà trống gáy vỡ mặt trời

...

ly cà phê đáy cạn

đủ cho lũ kiến vong thân

khoái lạc khép mình khói thuốc bạc nhược

này chú sâu

chú vẫn đi tìm nhân tính đó ư?

Thái độ hoài nghi là đặc trưng phong cách của "Những ngã gió". "Bình minh và vết sẹo" là giấc mơ của một kẻ hoang tưởng. Anh ta mơ thấy bầy quạ xâm chiếm thế giới loài người. Giấc mơ kéo theo vô số hình ảnh chết chóc trong nghi thức tang lễ cộng đồng. Ma quỷ và ảo giác biến con người thành những kẻ tâm thần. Những xung đột  gây nên ấn tượng khủng khiếp đến nỗi hằn thành vết sẹo trên bình minh...

"Chú gà trống gáy vỡ mặt trời" đó chính là thông điệp của cuộc sống được trình bày dưới dạng Hậu hiện đại. "Những ngã gió" là vô hướng vô định hình nhưng nội hàm của nó có giá trị nhận thức trong một tổng thể nghệ thuật giầu tính khám phá. 

 

      Chí Linh 12 / 10 / 2009- Đ.V. S

                                                                          

•·          Chữ in đậm là tên Tập thơ và các bài thơ trong tập

•·          Chữ in nghiêng  là các câu thơ trích



* Tập thơ của Đoàn Vĩnh Phúc NXB...

More...

TÓC NGUYỆT & TẬP THƠ NHÁP

By Vĩnh Phúc- Lê Vũ


Nguời bạn văn blogger Tóc Nguyệt ( Ngọc Tuyết ) vừa ra Tập thơ Nháp ( NXB Thanh Niên 2009) Lê Vũ viết một bài nhỏ chia vui với bạn chia sẻ với bằng hữu .

Mời xem thêm trang nhà Tóc Nguyệt .

http://tocnguyet.vnweblogs.com/



LÊ VŨ

NHÁP NHỮNG VẦN THƠ ĐÊM TRẮNG BẠCH

 ( Đọc tập thơ Nháp của Ngọc Tuyết - NXB Thanh niên 2009 )




Nghiệp thơ vốn dĩ đắng đót chưa bao giờ là phúc phận nữ giới cưu mang thi ca còn khốn khó bội phần hơn so với giới mày râu .Thế nhưng mặc kệ tất cả công việc cân một phần nghìn milligram quặng chữ.(Maiacopxki) cứ như là một thiên chức của người nữ sĩ ngoài cái bổn phận làm vợ làm mẹ làm dâu làm người công dân ...Ngọc Tuyết( NT) là một trường hợp như thế giữa bao nhiêu tóc dài cầm lấy bút không chỉ để rong chơi mà viết như một thử thách tự làm mới mình bằng tư duy làm mới thơ mình bằng phong cách thể hiện. Sau những tập Giọt đầy giọt vơi Lá Trở Sang mùa khởi đi từ năm 2005 lần này NT lại gửi đến chúng ta tập thơ " Nháp"( NXB Thanh niên - 2009 ). 

Nháp ở đây không hàm nghĩa một bản thảo những con chữ gieo mau gặt vội vung vãi mua vui vì NT thừa biết sự cẩu thả trong bất cứ nghề gì cũng là một sự bât lương rồi. Nhưng sự cẩu thả trong văn chương thì thật là đê tiện. (Nam Cao). Bàn về thơ thi sĩ Trần Dần đã thú nhận " Thơ là mạng sống là lí lịch thật đời tôi" cho nên đời ông là bản thảo mà thơ chính là bản gốc. Phải chăng Nháp của NT có thể hiểu theo nghĩa là bản thảo chính cuộc đời nữ sĩ với những độc thoại nội tâm với những trở trăn trang nhật ký với những giấc mơ khoắt khuya tàn canh rụng ? Phải chăng Nháp là tiếng đêm những câu thơ đêm trắng bạch nỗi niềm thiếu phụ những câu thơ cào cấu rách mặt thịt da những câu thơ xô lệch chiếu chăn mùa vắng ?

            Tôi đọc Nháp với tâm trạng của người cô đơn ngổi đếm diềm diềm sao lặn sao mọc ở chân trời và hiểu ra tác giả cũng mông quạnh đêm và lấy  Thơ làm người thư kí chân thành của trái tim. (Đuybralay) . Này đây là nét chì tẩy xóa những cuộc tình là trang giấy vuốt lại chấm bút viết ngày ...tháng ...năm...

Vạch nét chì lên vầng trăng 16/ nháp/ những cuộc tình trên trang đời
tẩy - xoá/ rách lòng trang giấy trắng 
( Nháp)

Những lòng  giấy trắng với chùm chùm thủy ba ngầm róc rách lặng đêm Dự cảm ngày cứ phi buồn vui :  

có mạch nước ngầm rợn sóng thời gian cầm đêm sương khói

vẩy vào tháng ngày thắp lửa buồn vui.

Trăng khuyết & trăng tròn trăng không xanh ngờm ngợp những ngày con gái trăng hiện hữu như lưỡi hái cắt ngọt tình đau và đêm bỗng lịch kịch kêu vang không phải tiếng thạch sùng gọi bạn mà tiếng thảng thốt từng mảng tình lem nhem cháy để đêm một sững sờ   thùng rác :

Sững sờ đêm/ em ngồi nhặt nhạnh/ từng mảnh - từng mảnh vỡ cỏn con
vết xước/ vứt vào thùng rác
.

NT đã bước chân qua phương thức cổ điển lấy cảnh ngụ tình; không dừng lại ở việc tả vành trăng màu trăng chất mộng mị trăng nhưng soi vào tâm thức thời đại để nhận ra trăng lưỡi hái những vết xước . Cho nên đêm còn là đêm của bản năng tồn tại với sâu hốc hác khuôn mặt để rồi viết & viết như mê mụ từng mẫu kí ức để trôi đi canh tàn khuya nhặt lê thê tóc :

hắt hơi như bóng ma nhập lịm vào ký ức
ngủ mê trên văn bản/ lê thê cuộc đời 
( Khuôn mặt ngày)

Treo vách cung phòng một đêm xuân là những dấu hỏi âm u muộn phiền và những lặng thầm điều ước gửi vào chín nẻo chân mây :

mùa xuân/ cho một điều ước
đau đáu những dấu hỏi quay cuồng đêm/ đêm trần thiết nỗi buồn âm ỉ

( Điều ước)

Thỉnh thoảng như một nhu nhú một thảng thốt vui đêm là nụ tình hồng thơm một nốt nhạc vắt không hư :

Một dấu lặng cụng cựa/ một nốt đêm chải bồng mê đắm

thơm lạc nẻo về   ( Dấu lặng) .

            Chọn đêm để viết và dựng đêm thành biểu tượng nỗi cô đơn rách rát của thân phận thơ NT như đã sinh ra từ những giọt nước mắt cay đắng. (Raxun Gamzatôp). Cho nên chúng ta không lạ khi mà mưa đuợc lập lại với tần số cao trong tập song hành với đêm như giọt lệ long lanh mưa & mưa :

mưa chiều vỡ nước trang kinh gói mưa nhỏ giọt bốn mùa mưa đầy lên nửa khuya mưa rồi cuồng vỡ  giọt mưa lậm vào đáy mắt mưa khắc màu rêu mưa xoay nắng tít ...

Nhưng cuối cùng cay đắng & nước mắt nỗi âm ỉ buồn của NT là gì ? Phải chăng NT cũng đã viết vào đêm như Lecmôntop : Có những đêm không ngủ mắt rực cháy và thổn thức lòng tràn ngập nhớ nhung...Khi đó tôi viết. Ở đây hoàn toàn không có mặt của cơm áo khó nghèo cửa nhà eo óc con thơ leo nheo cũng vắng mặt sinh lão bệnh tử như một hoài nghi cuộc thế nhược đại mộng. Nỗi buồn của NT gắn dính với một chữ tình những mảnh vỡ kí ức mà thê thiết mà rụng rời trên Máng xối đêm   

có một thứ xác ướp của quá khứ cần chôn vùi/ ùa vọng những âm thanh ngủ mê/ khảo cổ trong đống đổ nát/ níu lại bóng mình/ lẩy bẩy /gọi...Khép cửa lại với mình Người đàn bà NT đánh mất thế giới quen thuộc chỉ còn quá khứ phỉnh phờ và ngôn từ giăng bẫy. Rồi mùa đông mùi nhựa ẩm từng milimet ký ức/sâu bệnh lúc nhúc  / bàn tay những đường gân xanh mang theo cơn bão tháng mười  (Ngày chủ nhật trên ô cửa).  Ngày mai chỉ là giấc mơ cuồng hoan trên đỉnh trời tưởng tượng có chăng là lầm lụi hát ru mình ru người: 

Ngày mai của người đàn bà băng qua vùng mê muội vượt qua đỉnh cuồng hoan
ngày mai
                ngày mai
                               nhiều hơn ngày mai nữa
người đàn bà lầm lụi hát ru người 
( dự cảm )

Câu thơ bậc thang hóa thành những nấc đời đi lên khó nhọc và ta nghe ngày những diễn đài ê hề những khai phương chóng mặt lổn nhổn dấu sẹo chịt chằng đóng lên thân phận đàn bà với những cái neo sắt thừng xích nghĩa vụ chuyên chính phẩm giá tiết trinh... Có lẽ đôi khi NT cũng muốn chùm chiếc khăn đen Trung Đông mặc màu tang chế để an táng hôn nhân & những cuộc tình .

             Xét trên phương diện phân tâm học NT đã viết từ những ẩn ức dồn nén (refoulement) để rồi tung hê cuộn chảy (défouler) theo cái cách của Nêkratxtop : Nếu những nỗi đau khổ từ lâu bị kiềm chế nay sôi sục dâng lên trong lòng thì tôi viết. Cho nên những câu thơ đêm đôi khi cháy cả mặt trời đỏ như phún thạch bắt nguồn từ bản năng sinh tồn và hủy diệt (Eros & Thanatos) vượt ra khỏi tâm thức Đông Phương cổ điển. Đây là một con linh miêu nghều ngào đêm với cơn hứng tình :

máng xối đêm hứng tình đỏ ối/ ghi vào chứng tích một lần cuộc đời

lát cắt ngày âm thầm rỉ giọt  (  Máng xối đêm). Và còn đó là vũ điệu sói những mê với điên tình trên từng phân ly da thịt :

Ngày bắt đầu cụng cựa/ anh trong loạn gió
vũ điệu sói đeo tạp dề tình điên mê/ múa đau - ẩn

Đồng thời là một cuồng dụ để gió tốc váy để suối trào đam mê loạn nhịp :

Chết cóng trong đam mê mùa loạn/ gió thốc váy mùa
vuốt ve quấy đảo /suối trào nước bạc/ tung tóe
.

Chính nữ sĩ tự mình thú nhận trước bình minh và tạ tội với nồng nàn vì em sợ thời gian chút con gái trong em còn sót lại/  bập bùng ngọn lửa hồi sinh .

Thơ đó là những đêm trắng và những đôi môi của dục vọng. Lawrence Ferlinghetti đã rất có lý khi tô son đỏ những đôi môi dục vọng của thơ bám riết xoắt xuýt những giấc mơ những cơn co thắt tình và cả những nổi loạn tính dục như một tuyên ngôn nữ quyền luận của thời hiện đại  :

Ngày nguyệt thực thiên đường động kinh bản năng/ em giải mã câu thơ liếm mép bờ siêu thực/ ngôn ngữ bức bách thể lời/ ôm tư duy và giấc mơ bay vào vùng sương mù/ triết học em lũng đáy/ bỡi ống dẫn lao vào giáo điều tam tùng tứ đức/ điêu đứng em ( Trong cơn co thắt vũ trụ)

Đó là ngày nguyệt thực với cơn động kinh bản năng là triết học em lũng đáy đem giáo điều Khổng Mạnh  đóng bao bì cất vào Bảo tàng viện. Ý thức này bắt nguồn từ niềm hoài nghi những đại tự sự là một đối kháng với lễ giáo trói buộc...không mới đối với thế hệ 7-8x trong thời buổi hiện đại nhưng là cái mũ tư duy khá sặc sỡ của người Phụ nữ đã buớc vào ngũ thập . NT đã bỏ lại sau lưng mình những gì mềm mại và lãng mạn giai đoạn tiền chiến trong các tập thơ trước kiểu như :

Ai có hỏi lá gì màu tím/ Lá trên cành/ ươm một màu xanh

Lá thư tình/ vàng úa tháng năm/ Nơi mắt lá chiều nay tím khói  ( Lá tím ) .

Không Nháp không có màu tím của lá màu xanh của trời chút vàng của nắng mà đầy rẫy những mê hoang những  con rắn phun nọc nóng ran vào lỗ đen vũ trụ những khối u cô đơn lưng lạc đà và sa mạc gió lốc tình :

cánh cửa mở đêm hoang thị địa đàng/ Con lạc đà gánh nặng hoang vu

đói và khát/ cô đơn mọc khối u trên lưng/ cái nhìn thăm thẳm sa mạc bụi mù
                                                    ( Giấc mơ rỗng)

Những khoảng lặng không phải để mùa tịnh ý thơm những câu kinh mọc những bông hoa  môi hồng nhụy hay cho nốt trầm rụng giữa long lanh lành

lạnh trăng :  đôi cánh lửa đàn ông / cháy
ngày nguyệt thực thiên đường quên rụng trứng/ đêm vẫn khát  
(Dấu lặng).

Đời buồn ngày hoang mang và những cuộc tình khô cây vàng lá nên đêm NT nôn thốc tháo những vực ngờ kêu rêu những quẫy động thân xác. Nháp ít nhiều đã mang máng cảm thức hậu hiện đại phản ánh ít nhiều nhịp sống hôm nay với những tâm bệnh nỗi khát tự do với một cái tôi ( ego) chủ động làm chủ và giải quyết những thúc bách nhân sinh chứ không mơ màng yêu mộng mị chiều lãng mạn tình tứ của tháng cũ ngày xưa.

            Tuy nhiên nếu chỉ dừng lại ở đây với tôi Nháp có gì đó nghèo nàn  khi loanh quanh với cái tôi vị kỷ. Nhưng không ngoài cái tư riêng Nháp đã vào cuộc với bao nhiêu trở trăn cho đất nuớc quê nhà đã chín dạn yêu thương khi mà:

hải đảo cô đơn bị rứt lìa khỏi thân thể đất nước/ trơ gốc như những cột mốc trong cơn bão địa hình/ và bóng mắt sông Hồng vẫn cay cay mùi Bauxite.

Và nhà thơ kêu lên nheo nhóc hy vọng với diễn giải cả một chiều dài lịch sử:

em cố rướn mình chụp bắt các khả năng chưa tới
cố tái chế về một hiện thực mang những hy vọng
và âm vọng một loài Rùa phi thường đã ngàn năm nguy nga bên tháp nắng

                                 ( Diễn giải sông Hồng)

Rồi những tên đất tên sông khua vào nhau leng keng rậm rịch nỗi lòng : Hà Nội Tiên Sa Bạch Đằng Đà Nẵng Sông Hồng Trường Sơn... vang âm nhớ thương . Nhớ đi từ một hương cỏ mục nấm đất cả tiếng cú rúc khuya  Máu và nước mắt & tâm hồn rất Việt /nấm đất và  tiếng cú rúc khuya/ thất tán những mảnh đời /Em - tung - xô - chạy mặt trời/ hương lá mục thơm nụ cười / Tự do; nhớ về một con đường một biếc biển Đà Nẵng một tím mắt chiều hoang hoải :

Thảng thốt Đà Nẵng hoang hoải với màu biển thẳm/ con đường tất bật ngốn ký ức xanh rêu/ một màu tím chắt ra từ đôi mắt   (Đếm ngược)

Dù chưa nhiều chưa mở ra muôn phương mặt người chín phía chân mây với những rạn nứt nhân sinh mưa giông bạo loạn chưa mở lòng với kiếp người đói nghèo trần trụi NT cũng đã biết khóc cho một tuổi xuân nằm xuống dưới ngọn cờ quê hương :

Trên lưng cuộc chiến trở mình thời gian / giọt lệ hồng trăm năm buốt lạnh
em ra đi đá sỏi gọi / quê hương ngẩng cao đầu   (
Hương lá mục).

Còn đây là một hoài nghi rất người : mơ/ cái lưỡi khác mọc lên/không xương
lắt léo/ nghe niềm tin sỏi đá va đập nhau nhọc nhằn   (Cuộc người)

Rồi là những Điều ước chưa thành hiện thực để phân vân mang nỗi buồn ung thư dạ tràng đau đau những ngõ ngách phố :

những câu hỏi nhạy cảm/ về vũ hội hàng xà cừ / gọi tên nỗi buồn phố xá để hy vọng làm nhức nhối những điều chưa dám nghĩ/ về đâu thành phố những ngõ ngách ngỗn ngang/ như ý nghĩ.

Trong ngờ hoặc đã mọc lên mầm hy vọng một thoáng vui dù là ngày vẫn còn bụi bụi Bên cửa sổ tôi nhìn thấy một thành phố/ hát ru ngày náo động
tỉ mẫn nhận thù lao - bụi bụi/ một dòng sông buồn vui chia trăm nhánh

(Có - Không).

Rồi Nháp khép lại với một Serenade mùa thu những nốt chầm chậm thu trên cánh đồng mẫy hạt tình yêu nhân gian một kết thúc đườm đượm buồn nhưng long lanh lóng lánh những mắt sao bờ cõi ...

Tôi phong ba bờ cõi sao mắt người vẫn buồn biển khơi. Tôi hôn lên mặt đất mùa thu gieo hạt ruộng trời cánh đồng thời gian nhú lên khát vọng - em mặc lại chiếc áo dỡ dang từ cuối mùa thu cũ ... bức tranh mosaic thu... chuồi mình theo những chiếc lá bay bay trang điểm cho mùa và gieo lên hạt tình vĩnh cửu.

           Không có gì để nghi ngờ Nháp chính xác là bản thảo đời của người Phụ nữ Ngọc Tuyết trên chiều dài tháng năm tình lận đận với khát khao đỏ hỏn mê muội bản năng với câu hát tình lãng đãng buổi thu đông hạ tàn. Còn đó là những hoang tưởng mâu thuẫn những âm tiết vỡ vụn giấc mơ đời và tình trở thành một thứ tôn giáo không kỳ vọng: Tình là đạo đạo của Tình phá bỏ những cấm kị ( tabou) để quay về với cội nguồn cứu rỗi là chính bệ thờ của âm bản gốc và rượu tình nhập mộng quay vòng. Với Nháp NT đã kết thúc chặng đường cũ và nhập vào khởi đầu của một biến tấu thơ mới hiện đại và sinh động hơn không còn màu mè giả giả của những hình ảnh ước lệ tư duy cũ nhàm bức tranh trăng xanh nguyệt bạch cỏ hoa hương sắc mây với gió ngày. Tuy nhiên có lẽ cần phải đẩy tới chóp đỉnh cao của mâu thuẫn thì sự sống nhiều hình mới vẽ ra. (Heghen). Nháp có vẻ vẫn còn lửng lơ con cá vàng nên chưa thưc sự đẩy đến chóp đỉnh của mâu thuẫn nội tại cũng chưa bắt kịp những biến động của một thế giới đa chiều đa phương. Không tìm thấy trong Nháp những quan hệ mặt người những lòng phố khổ đau nhân sinh những HIV đồng tính lây nhiễm virus bọt ngày rồi máu me xương xẩu Trung Đông thiên tai mưa bão hỏa hoạn...Tất nhiên không thể đòi hỏi một nhà thơ nữ trải mình với đa chiều của bộn bề nhân sinh rộng khắp nhưng thơ cuối cùng là nhân tính nhân văn khởi đi từ việc vắt cạn kiệt bầu máu nóng cho một cõi người chứ không chỉ cõi tôi .

             Chúng ta đồng thời ghi nhận ở đây một NT mới trong bút pháp với cảm thức hiện đại với những con chữ âm vận tiết tấu biến động trên từng dòng thơ. Giá như nữ sĩ mạnh mẽ hơn trong việc quẳng bỏ những con chữ chỉ còn xác/ bã chữ kiểu như giọt lệ hồng hoang hoãi động kinh mộng du ngu ngơ sương khói ...thì quá trình canh tân thơ sẽ  triệt để hơn .

             Trong chừng mực Nháp mang đến cho ta ấn tượng mạnh mẽ về thân phận người phụ nữ  trong loạn nhịp trò chơi cút bắt tình về nỗi cô đơn giấu vào bóng đêm mà cứ như hát toang giữa cuộc ngày với một tâm thế tâm thức của rộn rịch hôm nay. Nháp là đối thoại của pho tượng NT với bóng đêm một giọng ca buồn. Đó là sự lựa chọn của nhà thơ theo cách của Edgar Poe : Giọng ca buồn là thích hợp nhất cho thơ ca...


Cam
Ranh 7/9/09 - Lê Vũ


·        
Chữ in đậm là tên các bài thơ

•·         Chữ in nghiêng là các dòng thơ trong tập và nhận định của các nhà phê bình



 









More...

Lê Vũ - Mai Văn Phấn hai tập thơ hai mảng màu hiện thực

By Vĩnh Phúc- Lê Vũ

 

MAI VĂN PHẤN HAI TẬP THƠ HAI MẢNG MÀU HIỆN THỰC


Thế giới đang nhiễu & loạn đang biến thái và những bạo động cưỡng hiếp toàn phần để không ai có thể giữ lại cho mình dù là cái riêng nằm trong đũng quần -
của quý kia phải liệng xuống hố phân- mà không phải hoán đổi/ hoán cải nhân phận .

Tôi cúi xuống đón chiếc ách lên vai/Tôi xù lông và bắt đầu sủa lớn

Tôi lúc lắc và kêu bíp bíp/Tôi mài cơ thể mình xuống sàn nhà.

                           (Chỉ là giấc mơ) .

Người thành dê chó trâu bò và nhân thế chỉ còn là chốn của súc sinh ngự trị không hề là một huyễn tưởng mà là hiện thực có ý nghĩa biểu tượng ......

                                                                   - Lê Vũ -

-----------------



   Hoàn toàn không phải ngẫu nhiên Mai Văn Phấn (MVP) tung ra liên tiếp hai tập thơ Hôm sau & và đột nhiên gió thổi trong quý II & III/ 2009        (NXB Hội Nhà Văn và Văn học). Bởi lẽ hai tập thơ là hai cánh cửa âm dương sau trước đồng thời mở vào thế giới thi ca của Thi -sĩ -làm- thơ- trên -bờ -biển hai trong một tâm thế cảm thức của MVP khi biện bày hiện thực.

            Hiện thực không hề là nguyên mẫu nhưng là một hiện thực thậm phồn (hyper-reality) những simulacra với lớp lớp hình ảnh đa tầng đa phương phi trung tâm. Đời thường nhặt nhạnh những trở trăn giấc chiêm bao cả những nếp gấp tư duy đã được hư cấu hóa toàn phần từ gốc đến ngọn. Hiện thực trong hai tập Hôm sau & và đột nhiên gió thổi chen chúc giữa miêu tả và tra vấn chiêm nghiệm và dằn vặt phê phán và chúc tụng khắc khoải với mò mẫm kiếm tìm giữa những xung năng chết và sống giữa cú đấm máu nước mắt và nụ cười giễu nhại  ...Nếu Hôm sau nổi lên là những hoang tưởng hoài nghi một "niềm kinh hãi rằng có ai đó đang vẽ kiểu cho cuộc sống của mình" (Tony Tanner)với nghìn nghìn hỗn độn phi lý của hiện thực thì và đột nhiên gió thổi không hề là một vòng luẩn quẩn  (vicious circles) của đời sống mà ngồn ngộn những tinh khiết sáng trong nhuần nhị với xuân thu với em trong veo làm chủ thể sống động với mây ngày gió thổi những bông hoa với nghi lễ của đất rộn ràng mùa màng giai điệu .

            Tập Hôm sau gồm 27 mẩu chuyện lặt vặt thường ngày: một ông khách   những nghệ nhân anh tôi ông trưởng thôn chị thu tiền điện rồi một hắn ...; bên cạnh là cái lưỡi trên đỉnh cột con ong  bằng nhựa hay bằng gỗ con gián ba tháng tuổi con quạ của mọi cái chết đều được sắp đặt...đến cái thùng rác và những tin đồn... Tất cả có mặt như một ngẫu nhiên của hiện thực không đuợc xếp đặt ngang bằng và phi trung tâm. 27 chuyện một con số biến thiên hằng hà chỉ ra những biến hóa vô thường của hiện thực tạo ra trùng trùng những cú shock của nhận thức chứ không phải những cú shock của cái mới (Edit Deak).  

Đây là căn nhà thế giới riêng của MVP những ngổn ngang và bất ổn ảo giác và hoang mang chồng ghép dày đặc.

Nhà mình/Mọi sự đảo lộn/Không nhớ bức chân dung hạ xuống bao giờ

Đâu rồi chiếc đồng hồ chạy bằng dây cót?/Bộ ấm chén giả cổ ai cho?

                         (Vẫn trấn tĩnh tiễn khách ra ngõ)

Những con vật như được chế tác bằng đồ phế thải hoài nghi không -hoài -nghi nhưng hoàn toàn không phải là hiện thực thần kỳ (magic realism).

con mèo tam thể được sinh ra từ mớ giẻ rách?

con cá bơi trong bể được gò hàn từ vỏ lon beer?

chim họa mi hót trong lồng là chiếc ấm vỡ?

con chó giụi đầu vào tay mình là cuộn báo cũ?

đàn kiến đang nhẫn nại tha mồi là đống mạt cưa?

                                       (Không thể tin)

Và khoắt khuya khi nghe tiếng những nghệ nhân gọi mời bức tượng chiếc quạt con giống bóng đèn ....con chữ rùng mình  những giọt mực tụ lại bộ quần áo trang nghiêm tất cả " quay theo mái nhà" . Đó là vũ điệu của sinh & tử của những va đập đến bát nháo điên rồ .Con cá tắt thở trên đường gần đến cửa sổ. Lũ chuột nhắt chết đuối bơi qua chảo mỡ. Bột giặt vừa quay vừa rắc lên hoa quả dao thớt bàn thờ. Bát nước chấm quay cùng bìa đậu phụ. Lọ tương ớt lao đi trong tư thế lộn ngược trong khi Luồng tử khí cao chừng một mét sáu dựng đứng trước mặt / Chốc lại cúi gập (Vẫn trấn tĩnh...)

Trên mặt đất hôm nay khi mà thiên tai dồn dập virus bệnh tật tấn công ngày ngày rồi tệ nạn phân biệt chủng tộc mất bình đẳng giới chênh lệch giàu nghèo ...vẫn đóng trụ thì hỗn độn là một xu thế tất nhiên trở thành cả một hệ thống lý thuyết tồn tại với hiệu ứng cánh bướm( 1 ) ... Cho nên MVP không kể chuyện mà chỉ tạo ra những khả thể về những câu chuyện và chúng ta có thể dựa vào những khả thể ấy để tự kể chuyện theo những cách riêng của mình. Đây là kỹ thuật đa tâm điểm được nhà thơ vận dụng xuyên suốt tập Hôm sau .           

Bước chân khỏi nhà chạm mặt với đời sống MVP nhìn gần nhìn xa . Kìa là đám mây vẫn nhởn nhơ bay ngày nắng còn tên trộm hắn đã cải trang thành người tử tế (Nghe tin bạn mất trộm) là đám trẻ con biết quá nhiều về người lớn nên sớm mắc những căn bệnh  tuổi già ( Dạy trẻ con) là những cái mặt Đạo mạo nhìn ngực chị em trong đám tang/Đạo mạo ký tên vào công trình khoa học/Đạo mạo làm thơ tình khi đã liệt dương cũng rất điệu đàng khi bước lên bục Đạo mạo chỉnh lại con c... trong túi quần nơi hội họp. (Bài học).Và tôi loáng thoáng mơ hồ nụ cười diễu nhại của nhà thơ sau cặp kính loang trắng nhưng còn đây phải chăng là giọt lệ cho ngàn năm sau trước .

Đây là đỉnh trời/hay đáy vực sâu/chỉ thấy trên lưng lằn roi bỏng rát

Mồ hôi du khách trên đá xám/ nở thành hoa phù dung.

                             (Ghi ở Vạn lý Trường Thành)

Thế đó với MVP thơ là cảm xúc cũng là suy tư là tiếng khóc trộn trạo tiếng cười là nỗi đau mất mát xót và đắng . Có thể nào không hoang mang vực ngờ khi mà Lưỡi tôi bị thắt /treo lên đỉnh cột và khốn nạn hơn nhận ra mình tồn tại bởi cánh bướm biển quảng cáo và thiếu nữ không quen biết/ Họ nói giùm tôi cuống lưỡi vực sâu. (Ở những đỉnh cột).

Còn Hắn phải chăng là tôi khi thường xuyên đến trong ý nghĩ một hắn - tôi lẩm bẩm Nơi bóng tối ăn thịt bóng tối. Tất cả là hoàn thiện dù bị vá chằng vá chịt sơn quét tô vôi loang đến lổ.

của gương đã lành/ sâu đã nở/ trinh đã mất/ cáp đã đứt/ cống đã thông...

là bãi phế thải của giẻ rách/ mảnh thủy tinh/ băng vệ sinh/ giày dép lạc mốt.../là viên đạn bay đi chạm đích/ những vòng kinh hồi sinh/ dòng sông gặp biển... (Hắn)

Thế giới đang nhiễu & loạn đang biến thái và những bạo động cưỡng hiếp toàn phần để không ai có thể giữ lại cho mình dù là cái riêng nằm trong đũng quần - của quý kia phải liệng xuống hố phân- mà không phải hoán đổi/ hoán cải nhân phận .

Tôi cúi xuống đón chiếc ách lên vai/Tôi xù lông và bắt đầu sủa lớn

Tôi lúc lắc và kêu bíp bíp/Tôi mài cơ thể mình xuống sàn nhà.

                           (Chỉ là giấc mơ) .

Người thành dê chó trâu bò và nhân thế chỉ còn là chốn của súc sinh ngự trị không hề là một huyễn tưởng mà là hiện thực có ý nghĩa biểu tượng . Con quạ với Tử khí kéo ngọn bấc tới đỉnh trời cũng là một  loại kích vật mang nhiều ý nghĩa khác nhau một ngày Thế Tận cái bóng của Tội ác & Trừng phạt... ?

Bóng đêm chui dần vào bụng quạ.

Cả chúng ta nữa đang cồn cào cùng dòng sông đói khát. Những giọt nước đục tìm cách lọt qua khe vải. Mặt nước khổng lồ ghìm nén xao động mong giữ lại bóng người. Bật que diêm rồi vẫn nhớ ngọn bấc còn rất xa. Vung tay lên nói to một mình trong bóng tối.

Con quạ khật khừ xuyên đêm/Thảng thốt kêu

Lần đầu tiên tiếng động ra đi không vọng lại (Biến tấu con quạ)

MVP mời chúng ta tham gia vào biến tấu quạ để ngẫm ngợi một văn bản mở có thể có trăm chiều hướng diễn giải . Đây cũng chính là thi pháp chủ đạo mang cảm thức hậu hiện đại với cấu trúc luận( structuralism) & biểu tượng học cũng là cú đột phá vượt lên MVP những tháng cũ cùng ngày .

Do đó tập hôm sau đầy rẫy những ngớ ngẩn cố chấp kiểu đúng vậy của một ông già cứ bập bẹ những lời lẽ quấy rồi đục... nhục rồi than... tan rồi huề... mê rồi tỉnh... thỉnh rồi buông... cái điệp khúc cứ da diết cắn cấu vào thanh âm của chán vạn phi lý nhân sinh .

Đôi khi tỉnh táo tột cùng nhà thơ nhận ra

Đừng gượng dậy nói về lòng tin và niềm hy vọng

khi qua khe cửa hẹp /gió biển đang bắn vào từng mũi tên mát rượi.

cũng như khi nhìn kỹ mới hay :

Nắp thùng rác có dòng chữ in sẵn:

"Ở đây không ô nhiễm. Xin bạn yên tâm!"

Tập Hôm sau đã thực sự vất bỏ tính quý phái hàn lâm xóa nhòa ranh giới giữa văn hóa cấp cao và thấp tiếp cận người đọc bằng ngôn ngữ đời thường khi trình bày hiện thực từ cái thùng rác đến mớ giẻ rách vỏ lon bia đến cả chứng liệt dương và con c. trong túi quần.... Và đã khép lại với giọng kể ứ ừ mắc ngang thanh quản rơi vãi giữa lịt mịt bụi khói và ngụy trá của cuộc ngày một bức tranh lem luốc lọ mọ đen do bán cầu não trái tô vẽ một hiện thực thậm phồn quánh đặc chất hậu hiện đại với nhọ nhem hoang tưởng hoài nghi sợ hãi cả giễu nhại một hiện thực ám âm ám ảnh ám thị. Kết thúc Hôm sau là một giả thiết với những con cá đen và cạm bẫy chực chờ sắc nhọn ban mai : 

Có thể dưới bình minh đen/chất ngất những con cá đen

Gió móc vào ông lưỡi câu có ngạnh.

(Giả thiết cho buổi sáng hôm sau)

Nhưng đó chỉ là giả thiết của tập Hôm sau . Trong tập tiếp theo và đột nhiên gió thổi buổi sáng hôm sau không có những con cá đenlưỡi câu có ngạnh vì bình minh là một hồng hà mặt trời một bức tranh lộng lẫy hồng tươi do bán cầu não phải cầm cọ. Thơ đã động chuyển từ cực âm sang dương từ bóng tối đi về ánh sáng từ đêm vào ngày từ rạn nứt nhân sinh đến cảnh giới tuyệt vời của thiên nhiên hoa trái mùa màng .Vẫn là hiện thực thậm phồn ngẫu nhiên đuợc hư cấu vẫn với nhịp điệu câu ngắn dài bất ổn nhưng MÀU đã sáng trong trinh bạch như thể khát khao bàng hoàng hiện trong tâm tưởng. Nói như Dương Kiều Minh Hôm sau là hiện thực giả định trong khi và đột nhiên gió thổi là hiện thực tâm tưởng.

Này là tiếng em gọi sóng lan xa tan trong diệp lục này là chậu nước hiển hiện hình ảnh em rồi tiếng hát trong vòm cây cánh chuồn chuồn rẽo đất những ong và bướm cơn mưa trong ngần bông hoa mùa thu cả vầng ngực em dâng đầy như biển khi em cho con bú.

Từng âm vận hình ảnh trong tập và đột nhiên gió thổi đều mềm như lụa thơm thơm hương đất ngọn cỏ nhưng lại đặc biệt khác với thơ trữ tình cổ điển ở cách nhìn những phân vân hỏi mình hỏi người nỗi băn khoăn của không ngừng lựa chọn .

Thét lớn đến chết

Im lặng đến chết mà tái sinh thế giới

            (Những bông hoa mùa thu)

Câu thơ đầy ý vị thiền và mơ màng ta tưởng cùng một màu với Trường khiếu nhất thanh hàn thái hư nhưng không tiếng thét ở đây chỉ là một hình thái (form) một loại kích vật mở ra nhiều trường đoạn nghĩa tùy theo cảm nhận người đọc không hề là tiếng thét giữa hư không để lạnh đất trời của Không Lộ thiền sư (2). Tiểu tự sự (small narratives) và đại tự sự (grand narratives) cũng khoanh một vòng tròn ở đây.

Tiếng nói bên kia đầu dây điện thoại hay khuôn mặt em trong chậu nước rồi bài ca buổi sớm bàn tay em gieo trồng trên ngực chưa bao giờ là sự thật tuyệt đối. Vẫn còn đó những khoảng lặng mơ hồ của hoài nghi trong khoảnh khắc nhắm mắt.

Khi nhắm mắt chợt thấy thế giới không còn ô nhiễm. Những khoảng không thanh sạch quanh ta lan tỏa đan cài. Thấy mình thuở nhỏ giữa lòng nhà thờ cầm cây nến sáng. Ánh sáng ngọn nến đang tràn vào hốc mắt vào trũng đất sâu bất động giữa vòm cây bí ẩn mướt xanh;

Đó là tâm tưởng định hình một loáng chớp mắt nhắm; mở mắt vẫn là thực tế trần truồng phũ phàng với bán mua diêm dúa với gạt lừa bệnh hoạn. Tâm thần vẫn tâm thần bông hoa là dị ảnh những cặp mắt cá lồi khi thế giới loạn thị nên ánh sáng một hiện tượng phi bản chất rồi cũng rách toang hoác: 

Ánh sáng đã rách. Nếu một sớm. Thật phản cảm khi thấy nhau giống những con cá mắt lồi. Em hắt về anh nhiều dị ảnh bông hoa. Dễ loạn trí nếu phải sống trong một thế giới loạn thị. Không ta vẫn còn giọng nói. Mỗi âm tiết lúc ấy hiện lên một sự thật. Sự thật hiển nhiên đảo lộn mọi quy ước phổ thông.  (anhanhemem)

Dù cố nhắm măt xua gạt đi vẫn phải chấp nhận Sự thật hiển nhiên đảo lộn mọi quy ước phổ thông . MVP thực sự đã bước vào vùng sáng của tâm thức roi rói tươi xanh trong từng vần điệu hình ảnh nhưng ngày ánh sáng cũng chỉ là ảo ảnh của thị giác mặt trời thức ngủ là do lăng kính mắt nhìn. Không thể có sự thật vĩnh hằng chỉ là những mảnh ghép tình cờ trên một vùng ngực rộng mở Thành quả chuông run lên trong mưa/Gặp đèn trời khói bay gió lạnh/Hay vô ý chạm vào một lá cỏ/ Bất kỳ...(Khai bút cùng cỏ)

Và phải chăng khi giọt mưa về muôn vật muôn loài sẽ tinh khiết an nhiên tự tại và ổn cố ? Những hạt mưa rơi xuống. Em nhắc chúng ta từng là giọt nước. Trong lành em rơi xuống anh. Để anh biết thiên nhiên và đồ vật quanh mình đều bằng nước. Tất cả là em đợi anh đến gần. Tờ lịch đang tự mở sang ngày mới. Nền nhà khung ảnh bàn ghế luôn sạch sẽ. Trà thơm vừa rót. Bát đũa đã sấy khô. Con dao cái kéo bỗng nhiên lại sắc. Sách vở gọn gàng. Và chốt cửa tự bật mở khi anh bước ra. (Mưa trong đất)

Câu hỏi treo lên tùy tâm mà mở. Cho nên và đột nhiên gió thổi thấm đẫm chất trữ tình nhưng ám ảnh và những bấp bênh đời vẫn là sợi chỉ xuyên ngang đan dọc khiến tập thơ phân biệt với lối thơ trữ tình tự sự thuần túy. Đây chính là bước nhảy vọt của MVP trong nhận thức thế giới là cái nền trên đó thi sĩ xây ngôi nhà thơ của mình với phong cách riêng phong cách MVP.

            Mặc kệ tất cả thế giới vẫn không ngừng biến động với tốc độ chóng mặt hoán chuyển hoán vị mọi giá trị ; và MVP cũng mặc kệ cô đơn mặc kệ tan hợp mặc kệ âm u hay huy hoàng tiếp tục để mình rơi xuống vũng em với những môi hôn .

Cả nỗi cô đơn cây kèn vừa ngân/Tiếng lóng lánh nấp trong chiếc kim tuột chỉ/Khẽ nhắm mắt khẽ ngậm vào tóc em/Đang chết đi và đang sinh sản
Dù có lả đi thành âm u bóng tối/Lại thấy huy hoàng chạm những môi hôn.

                            (Anh đã rơi)

Ngoài kia gió thổi và ta thấy Con ong vẫn nhởn nhơ bay /thác đổ đều đều mưa rơi rất chậm/ nhưng tất cả ngọn cây đều bạt về một phía. Con ong rồi ngọn thác đến giọt mưa cả hàng cây đều quy hàng về một Phía phía của một biểu tượng ở đây phải chăng là con sam cái khổng lồ bao trùm mặt đất mà anh cõng suốt trên lưng ?

Cho nên không có gì để ngờ và đột nhiên gió thổi là một tập thơ tình vì nguồn cội cứu rỗi mảnh phao bám víu giữa hoang mang trần thế chính là Em & tình yêu Em .

Vừa chạm vào bờ ánh sáng/ Anh quỳ xuống

Em hiện thân trong chiếc áo thiên thần/Lấy một ít nước gọi lên máu và sữa cỏ/ Em dịu dàng rửa tội cho anh. (Nghi lễ cuối cùng)

Jean Baptiste đã rửa cho Jesus bằng nước của dòng sông Jordan ( 3); người Ấn Độ tắm mình trong Sông Hằng còn MVP chấp nhận nghi lễ rửa tội từ bàn tay và trái tim em . Rồi chúng ta hợp lại thành mưa nắng mùa màng tái sinh đất đai tái sinh thế giới bằng chính nụ yêu thương mật ngọt :

Em và anh tụ thành nước mát

mưa xuống những nụ hôn làm lại thế gian. ( Những bông hoa mùa thu )

Sức mạnh cũng dựng lên từ đó tình yêu : Em gối lên anh kè đá chắn sóng làm hàng cây ngăn giông bão đi qua và rồi em bảo : "mình vừa tái sinh dưới đám mây bay".  27 đoản khúc của trường ca Những bông hoa mùa thu đã thực sự hát lên lời tình những thống thiết yêu thương băng băng dặm ngàn trần thế đi qua vực thẳm núi đồi mưa gió đời để tụ hội hân hoan. Hình ở đây đã xanh vần ở đây đã tròn tiết tấu cũng theo đó ăm ắp dịu dàng và ngôn ngữ thì hoàn toàn không dung tục. Từng trang từng trang thơ MVP như mở ra từng nhen nhúm hy vọng gieo trồng từng hạt giống niềm tin giã từ bóng tối buớc vào rực rỡ hương hoa ánh sáng :

Ta rực rỡ trong vỏ bọc đêm tối. Hòa quyện đường vân thớ gỗ rổ rá đan bện ánh sáng gặp nhau nơi sợi tóc bóng đèn... Ta khai mở tôn vinh nhau. Thành ngọn nến nước sạch. Thành hoa tươi hương thơm tế lễ tổ tông. Sông cuộn chảy cứu cánh rừng đang cháy. Lưỡi dao sắc cắt vào quả ngọt. Tảng đá vụn rời tự bay theo gió thổi. Nghe sữa đọng trong từng cọng cỏ mắt thú dữ phát quang bóng tối những giọt đắng chảy về túi mật và tro than vùi xuống luống cày. Ta xoải mình trở thành người khác làm hạt giống giã từ sân kho bồ hóng gác bếp giã từ thúng mủng chum vò... lăn xuống đất đai. (Mưa trong đất).

Dù thái độ mỹ học của MVP trong toàn bộ và đột nhiên gió thổi  nghiêng về chủ nghĩa hậu hiện đại với gai góc của một cái nhìn đau đáu thế sự mùa màng kiểu như : và mẩu thức ăn để dành giấu nơi ký ức/ Sự thật làm con chữ nhảy ra không thể thu về/ càng tự tin tỉnh dậy nhìn biểu tượng ngập trong miệng lửa ( Nơi trời rộng ) nhưng cuối cùng và đột nhiên gió thổi với nhân vật em làm trung tâm  chính là tập thơ trữ tình và chất hậu hiện đại ít nhiều đã bị giảm trừ (xét trên mặt cấu trúc luận ngữ ngôn và tính đối kháng).

            Trả lời phóng vấn MVP đã thú nhận : Nghệ sĩ là người liên tục vượt qua những cuộc "vong thân" để hoàn thiện mình. Bỏ lại những tập thơ sau lưng với một khoảng thời gian dằng dặc dài MVP kiến trúc mình trong lặng im lặng im của tâm thức của cảnh giới và trí huệ để rồi từng bước giậm chân vào "nền văn chương của sự phong dật" (the literature of replenishment) thực sự vất bỏ những xếp nếp tư duy cũ trong hai tập thơ mới. Trong đó hôm sau là cánh cửa khép lại bên trong với hiện thực chủ quan đen nhẻm không cấu trúc phi trung tâm xóa nhoà biên giới nhị phân của văn hóa cao và văn hóa thấp văn hóa bình dân và văn hóa trí thức nên thực sự là một tập thơ hậu hiện đại thuần túy; đối lại và đột nhiên gió thổi  là cánh cửa mở ra bên ngoài với một bến tình với thiên nhiên mùa màng mà em là trung tâm nên là một tập trữ tình dù cảm thức hậu hiện đại vẫn mang mang đâu đó với ít nhiều giằng xé da diết.

            Với hai tập thơ hai mảng màu hiện thực đối đãi MVP đã bắt kịp nhịp chuyển động từ trong thâm sâu tiềm thức ra ngoài thế giới đa chiều đồng thời tạo dựng cho mình một thi pháp riêng nghiêng về tinh thần hậu hiện đại. Với tôi đó là một phong cách hậu hiện đại gắn liền với cái nền văn hóa Đông Phương không quá thô tục và cứng cỏi tráo trợn bát nháo như của một nhóm thơ trẻ/ già trùm mũ hậu hiện đại để văng tục quăng bừa ra những phân đờm dãi kinh nguyệt máu me nước tiểu với bồn cầu... một phong cách không làm người đọc phải ngoảnh mặt đi. Và cũng không phải là hệ lụy chi đó ( 4 )- như một tác giả nhận định về những ẩn dụ trong thơ MVP ngụ ý rằng ẩn dụ trì kéo lối đi cũ ngăn trở bước thăng hoa của thơ . Ẩn dụ ( hay biểu tượng) như là hình thái kích vật mời người đọc tham gia đồng sáng tạo văn bản. Nhà văn tạo ra những khả thể ( về ngôn ngữ sự kiện hình ảnh ...) và tất cả để cho người đọc tiếp nhận trên nhiều chiều kích suy tưởng . Đây là ý kiến quan trọng của R. Barthe trong Le Degré zéro de l écriture  ("Độ không của tác phẩm").

            Nhìn lại có thể nói MVP đã âm thầm cày ãi cánh đống thơ với một nội lực sung mãn với những trải nghiệm nhân sinh chín mùi mà hôm sau & và đột nhiên gió thổi là một bằng chứng hùng hổn xác thực thể nghiệm một thi pháp mới trong thời đại mới . Hy vọng nhà thơ còn góp mặt nhiều hơn với những sáng tạo của mình trên nẻo đuờng thơ canh tân.  

Cam Ranh 2/10/2009 - LV.

------------------------------------

 

Ghi chú:

1-Hiệu ứng cánh bướm ( Butterfly effect) là một cụm từ dùng để mô tả khái niệm trong lý thuyết hỗn loạn về độ nhạy cảm của hệ đối với điều kiện gốc (sensitivity on initial conditions )

2- Nguyên bản bài Ngôn Hoài của Thiền sư Không Lộ

Trạch đắc long xà địa khả cư

Dã tình chung nhật lạc vô dư

Hữu thời trực thướng cô phong đỉnh

Trường khiếu nhất thanh hàn thái hư.

Tỏ lòng

(Người dịch: Phan Võ)

Kiểu đất long xà chọn được nơi
Tình quê nào chán suốt ngày vui
Có khi đỉnh núi trèo lên thẳng
Một tiếng kêu vang lạnh cả trời.

3- Tân ước của người Thiên Chúa giáo

4- Dù rất nỗ lực giải thoát thơ khỏi ẩn dụ nhưng thế nào Mai Văn Phấn cũng rơi vào hệ lụy của vô vàn ẩn dụ. Từ ẩn dụ "Nhà thơ trú trong bóng râm / Những con chữ bị khoét mất mắt" qua "Đàn quạ lũ lượt chui khỏi ngũ quan lập tức sà xuống săn mồi theo bản năng của loài ăn thịt" đến ẩn dụ về "những con kiến chữ khổng lồ" hay "Cầm cuốn sách bơi ra phía biển. Cắm con dao xuống đất rồi tưới nước. Trùm chăn đi vào đám cưới. Một mình trèo lên đồi cao giơ tay phát biểu ý kiến. Thổi điệu kèn đưa ma con nhện".

( Inrasara - Mai Văn Phấn kết thúc cho một khởi đầu )

5- Các chữ in đậm là tên riêng của bài thơ trong hai tập

More...

THÚC SINH

By Vĩnh Phúc- Lê Vũ

 

LÊ VŨ

THÚC SINH

PHẢI CHĂNG LÀ CON "NIÊM" SỢ VỢ 
 

         Khoác cho Thúc Sinh lớp vỏ thương nhân tiểu tư sản trí thức lại để chàng si tình mà bất lực phải chăng Nguyễn Du đã tự biện hộ cho sự bất lực của mình khi hoài vọng Lê Triều vẫn còn đó sâu thẳm? Có thể nói Thúc Sinh là hiện thân của tiên sinh trong bất lựcmặc cảm hổ thẹn. Từ Thúc Sinh dường như Nguyễn Du đã cố gắng vươn lên đối kháng bằng cách xây dựng một hình tượng mới : một Từ Hải anh hùng đội trời đạp đất...

 

"

         

          Vầng trăng ai xẻ làm đôi

Đã đến gần hạn kỳ ba trăm năm lẽ nhưng Tố Như còn đó nỗi lòng đau đáu khi thiên hạ hà nhân vẫn chưa thực sự chia sẽ trọn vẹn tâm tình của tiên sinh. Tố Hữu Phạm Thiên Thư đã khóc cùng Tố Như mà lệ chảy quanh thân Kiều. Tuy nhiên còn đó bao nhiêu tình ý thâm tàng bất lộ còn nhiều nhiều nhân vật dường như lờ mờ dấu phủ xanh rêu theo lớp sóng thời gian xanh cỏ. Nhân vật rêu xanh đóng mốc tôi muốn đề cập trong bài viết ở đây đích thị là...Thúc Sinh.

          Ngoài Kiều Thúc Sinh là nhân vật được Nguyễn Du dành cho những thước phim dài nhất : 752 câu thơ (từ 1275 đến 2027) trong khi mối tình Kiều (ở giai đoạn đầu) chỉ 452 câu (từ 133 đến 565) và Từ Hải là 398 câu (từ 2165 đến 2563). Nhưng đến hôm nay trong mùa mở hội kỷ niệm 240 năm sinh nhật Nguyễn Du Thúc Sinh vẫn là một nhân vật mờ nhạt đại diện cho hạng người râu quặp nhưng thích tìm hương hoa trái ngọt đôi khi lại bị đánh đồng một giuộc với đám Tú Bà Sở Khanh... "Oan" cho Thúc mà cũng quá tội cho Tố Như ...Đành rằng không thể lấy số lượng câu chữ để cân kí nhân vật để đặt vấn đề khinh trọng...nhưng tôi tin rằng Tố Như đã vô cùng đau lòng khi hậu thế của chúng ta ơ thờ để cho ¼ tác phẩm của tiên sinh trôi qua trong lặng lờ quên lãng.. Thúc Sinh không chỉ là cái cầu phao trên bước đoạn trường của Kiều mà là người tìnhThúc Lang của Kiều mang mang ẩn tàng những suy tư trĩu nặng của Nguyễn Du về thân phận về cuộc đời.

Thử nhìn lại chân dung Thúc Sinh:

Khách du bỗng có một người

Kỳ tâm họ Thúc cũng nòi thư hương

Vốn người huyện Tích Châu Thường

Theo nghiêm đường mở ngôi hàng Lâm Tri

Nguyễn Du đã giới thiệu Kim (18 câu) rất văn vẻ không giấu giọng điệu ngợi ca vào trong phong nhã ra ngoài hào hoa lại viết lời tán tụng Từ Hải bằng những vần thơ hào sảng gươm đàn nửa gánh non sông một chèo trong khi chỉ dành cho họ Thúc 4 câu giọng điệu có phần lạnh lùng : khách du ngôi hàng Lâm Tri...Có vẻ như dòng dõi xuất thân cũng nòi thư hương và cái vỏ thương nhân mua bán của Thúc không được Nguyễn Du mấy quan tâm . Nhưng không chỉ là một ngón  giấu bài. Tài hoa của Thúc chằng cần quảng cáo dần dần hiện lộ vì hữu xạ tự nhiên hương. Trước vẻ trong ngọc trắng ngà của Kiều Thúc đã ngụ tình tay thảo một thiên luật Đường và đó là lời lời châu ngọc hàng hàng gấm thêu đến nổi đệ nhất tài tử như Thúy Kiều phải cúi đầu ngưỡng mộ: Họa vần xin hãy chịu chàng hôm nay. Học vấn của Thúc Sinh liệu rằng có thua một Kim Trọng văn chương nết đất thông minh tính trời ? Bên cạnh là tâm tính phong độ .Nếu Từ Hải tiền trăm cứ việc nguyên ngân phát hoàn không hề tính toan mặc cả thì chàng Thúc của chúng ta cũng sẵn sàng trăm nghìn đổ một trận cười như không.

***

Có thể cụ Tiên Điền đã mĩm cười độ lượng thông cảm thói quen bốc rời của Thúc nhưng liền sau đó lại nhỏ lệ thương chàng hiếu tử quá hiền lành đến thành yếu đuối quá si tình mà đành ngoãnh mặt làm ngơ...Thương chàng Nguyễn Du đã giúp chàng nhưng lời lẽ van xin cảm động đến đất trời đến cả lòng người. Trước cha già van xin nhận chịu hình phạt :

                                Dẫu rằng sấm sét búa ríu cũng cam

Trước phủ đường nằn nỉ nhận lỗi về mình :

                                     Taị tôi hứng lấy một tay

                                 Để nàng cho đến nỗi này vì tôi

Trước Thúy Kiều cắn răng giục nàng trốn chạy mà giọt châu tầm tã:

                              Ái ân ta có ngần này mà thôi

Đặc biệt vì những nỗi bời bời đớn đau của Thúc Nguyễn Du đã tạo tác cả một kho từ diễn tả tâm tư tình cảm - dần dà trở thành vốn ngôn ngữ dân gian - khi là tơ tình dứt ruột lửa phiền cháy gan khi thì phách lạc hồn xiêu như dại như ngây nát ruột tan hồn khi lại gan héo ruột đầy...Không thể phủ nhận cái tình của Nguyễn Du cũng như mối quan  hệ của tiên sinh với Thúc trong tơ tóc hoàn cảnh trong mưa sa bão táp cuộc đời .Tiên sinh đã chia bùi sẻ ngọt với Thúc và càng trân trọng hơn mối tình của chàng với Thúy Kiều . Ai đó có thể cho Thúc là hạng người nguyệt hoa sớm đào tối mận đến khi đụng trận lại bỏ của chạy lấy người? Không không cả hai Thúy Kiều và Thúc Sinh dù không là đôi lứa  trời sinh đã gắn bó với nhau bằng một mối thâm tình. Bước đầu có thể là trăng gió nhưng về sau đích thực là nghĩa đá vàng. Thúc đã vựợt lên bao nhiêu trở ngại để giải phóng Kiều thoát vòng trần ai và để một nhà sum họp trúc mai. Kiều cũng vì Thúc mà chịu đòn roi nơi cửa công thân làm hoa nô nơi nhà họ Hoạn trăm điều tủi nhục vì cô tiểu thư Hoạn Thư tinh ma lửa ghen càng dập càng nồng. Thế nhưng buổi gặp lại Kiều không hề nửa lời nặng nhẹ với Thúc Lang : tại ai há dám phụ lòng cố nhân.

      Với Kim Trọng Kiều có những lời tình tự có đêm đàn ca có cả tóc mây một món dao vàng chia đôi nhưng xét cho cùng chỉ là chút tình đầu năm tháng mộng mơ. Với Từ Hải Kiều có nửa năm hương lửa đương nồng có những ngày xênh xang quyền lực nhưng thực chất đã là người đàn bà âm thầm toan tính thiệt hơn. Kiều gặp Thúc Sinh ở tuổi xuân phơi phới nhưng là người phụ nữ chín dạn phong trần cũng chín chắn tình cảm. Nàng gắn bó với Thúc từ những bàn vây điểm nước đường tơ họa đàn từ những ngày thong dong trướng hồng tắm hoa những đêm xuân hoa nguyệt não nùng. Nửa năm làm người tình nửa năm là chồng vợ lại từng cay đắng nên  mặn mà hơn xưa...Năm tháng đoạn trường của nàng đã có một khoảng lặng để vui sướng hạnh phúc yêu thương nên buổi Thúc khăn gói về quê Kiều bỗng nhói nhói vầng trăng ai xẻ làm đôi/ nửa in gối chiếc nửa soi dặm trường- Đây là đoạn thơ thuộc loại hay nhất trong Truyện Kiều vì Nguyễn Du đã đau lòng với nỗi chia biệt rụng rời -  Đối lại Thúc Sinh cũng dành cho Kiều tất cả thiết tha nồng nàn : chia với nàng khúc vui rượu sớm trà trưa gieo mình vật vã trước linh sàng tử biệt như ngây như dại khi đối mặt mà đất thấp trời cao giọt châu tầm tã khi nói lời vĩnh biệt . Không Thúc Sinh chưa bao giờ là kẻ bạc tình mà đường đường là Thúc lang chuyên chính của Kiều bên trong chăn gối bên ngoài cầm thơ phân biệt với một Từ Công đường bệ cũng khác với Kim Trọng bên ngoài đôi lứa bên trong bạn bầy.

    Nỗi oan khuất lớn nhất của Thúc là nể vợ nhưng ở đây còn bao nhiêu hư thực thị phi. Thúc trái lời dặn của Kiều e ấp dùng dằng không nói thực cũng là tâm lý đời thường rút dây sợ động rừng lại thôi. Chàng đã có khi cùng toan sống thác với tình cho xong nhưng lại đội một chữ hiếu trên đầu: Tông đường chút chửa cam lòng nên đành khuyên Kiều cao chạy xa bay dù trong lòng chàng con tằm đến thác cũng còn vương tơ. Cái tội tình của chàng là phải thú nhận sự bất lực đầu hàng của mình một cách thật thà cay đắng mà đáng thương :

                                    Thấp cơ thua trí đàn bà

                                 Trông vào đau ruột nói ra ngại lời

Phải chăng Tố Như cũng phải cúi đầu đau ruột ngại lời nói ra ?

***

 

Thế đó Thúc Sinh gã đàn ông tài hoa mà mê mãi tình si người con hiếu thảo nhưng yếu đuối người chồng nể vợ mà thành nhút nhát. Thúc Sinh có công hay có tội với Kiều là kẻ đáng phục hay là đáng ghét? Thái độ nhút nhát sợ hãi cả sự bất lực của chàng phải chăng còn có nguyên nhân ? Trả lời những câu hỏi đó rõ ràng chính là chia sẻ với niềm đau sâu kín của Tố Như là khóc với tiên sinh. Xin mời xem lại những thước phim đã qua.

               Thúc Sinh từ trang thơ bước vào cuộc đời rất đời thường rất thực không nhuộm chút sắc màu cường điệu. Chàng si tình Kiều vì nàng vẻ nào chẳng mặn nét nào chẳng ưa và cũng vì thanh khí lẽ hằng. Chàng hiếu thảo nên sợ nghiêm đường phong lôi nỗi trận bời bời đành để Kiều đến cửa công mà chịu gia hình. Là thương nhân chàng nào dám tơ hào đối địch với danh gia vọng tộc. Mãi ham vui chàng phải e sợ Hoạn Thư. Không dám vứt áo ra đi và cũng không đành lòng để cha già vì mình mà liên lụy. Búa rìu của giai cấp phong kiến những sợi dây huyết thống dòng họ ràng buộc thế lực chênh lệch giữa hai bên ...Tất cả đã dồn chàng tài tử vào chân tường đáng thương hơn đáng ghét. Sự bất lực của chàng là tất yếu của lịch sử xã hội ( giai cấp thương nhân tiểu tư sản vẫn phải cúi đầu trước bọn thống trị phong kiến đương thời...) 

         Khoác cho Thúc Sinh lớp vỏ thương nhân tiểu tư sản trí thức lại để chàng si tình mà bất lực phải chăng Nguyễn Du dã tự biện hộ cho sự bất lực của mình khi hoài vọng Lê Triều vẫn còn đó sâu thẳm? Có thể nói Thúc Sinh là hiện thân của tiên sinh trong bất lựcmặc cảm hổ thẹn. Từ Thúc Sinh dường như Nguyễn Du đã cố gắng vươn lên đối kháng bằng cách xây dựng một hình tượng mới : một Từ Hải anh hùng đội trời đạp đất...

        Nhận diện như thế Thúc Sinh không thể bị bỏ quên bằng con niêm sợ vợ. Chúng ta nên chăng và một cách khách quan đúng đắn xem lại vai trò của Thúc Sinh cũng là nhìn chàng với một quan điểm mới nhân bản hơn?. Xin gởi Thúc Sinh một vần thơ gọi là ...

                                        Thúc Sinh cõi ấy vọng về

                             Ngỡ ngàng năm tháng cơn mê đoạn trường

                                                                              

             Cam Ranh 20/07/2005

More...